Bạo lực trên cơ sở giới không chỉ là hành vi gây tổn hại về thể chất mà còn bao gồm các hành vi bạo lực tinh thần, kinh tế, tình dục và bạo lực trên không gian mạng xuất phát từ định kiến giới hoặc bất bình đẳng giới. Trong nhiều năm qua, mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác bình đẳng giới, song các vụ việc bạo lực gia đình, quấy rối tình dục, bạo lực học đường liên quan đến giới hay bạo lực trên môi trường mạng do yếu tố giới vẫn tiếp tục diễn ra với nhiều hình thức ngày càng phức tạp.

Thực tế cho thấy, phụ nữ và trẻ em gái vẫn là nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ các hành vi bạo lực giới. Nam giới, trẻ em trai và các nhóm yếu thế khác cũng có thể trở thành nạn nhân nhưng thường ít được phát hiện hoặc gặp khó khăn trong việc tìm kiếm hỗ trợ do rào cản tâm lý và định kiến xã hội. Điều này cho thấy việc phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới cần được tiếp cận theo hướng toàn diện, đa ngành và lấy con người làm trung tâm.

Trong bối cảnh đó, ngày 06/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 625/QĐ-TTg về Chương trình phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2026–2030. Đây là một trong những chương trình quan trọng nhằm cụ thể hóa mục tiêu bảo đảm quyền con người, thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho mọi người dân trong bối cảnh xã hội đang có nhiều biến đổi mạnh mẽ.

Những nội dung trọng tâm của Chương trình phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2026-2030

Chương trình phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu giảm thiểu bạo lực trên cơ sở giới trên phạm vi cả nước thông qua tăng cường giáo dục nhận thức, thay đổi hành vi về bạo lực giới; nhân rộng các mô hình cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho người bị bạo lực trên cơ sở giới theo hướng lấy người bị bạo lực làm trung tâm, bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em gái, được tiếp cận kịp thời các dịch vụ hỗ trợ và bảo vệ trong môi trường an toàn, bình đẳng, không có bạo lực.

Để thực hiện mục tiêu này, Chương trình đề ra một số chỉ tiêu trọng tâm đến năm 2030 như: 100% người bị bạo lực trên cơ sở giới được phát hiện và tiếp cận ít nhất một dịch vụ hỗ trợ phù hợp; 60% tỉnh, thành phố thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành trong phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới; 100% địa phương triển khai hình thức tiếp nhận trực tuyến hoặc ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, quản lý và hỗ trợ người bị bạo lực; 100% cơ sở giáo dục xây dựng và thực hiện quy trình phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới trong nhà trường; đồng thời 80% đội ngũ cán bộ, cộng tác viên làm công tác xã hội được tập huấn, nâng cao kiến thức và kỹ năng chuyên môn liên quan.

So với giai đoạn trước, Chương trình giai đoạn 2026–2030 nhấn mạnh hơn định hướng phòng ngừa thông qua truyền thông thay đổi hành vi, ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành, đồng thời mở rộng các mô hình hỗ trợ người bị bạo lực theo hướng toàn diện và lấy người bị bạo lực làm trung tâm.

Infographic: Mai Anh (Thực hiện trên canva và AI)

Vai trò của nghiên cứu khoa học đối với thực hiện Chương trình phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2026-2030

Để Chương trình được triển khai và đạt được các mục tiêu hiệu quả, hoạt động nghiên cứu khoa học đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Những nghiên cứu về giới, gia đình, hành vi xã hội, tâm lý cộng đồng hay các xu hướng bạo lực mới sẽ giúp cung cấp cơ sở dữ liệu và luận cứ khoa học cho đánh giá mức độ đạt được mục tiêu, hiệu quả thực hiện các giải pháp, ....

Trong bối cảnh đó, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới với chức năng nghiên cứu cơ bản có thể cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng thực tiễn thông qua các nghiên cứu, khảo sát xã hội học về nhận thức, thái độ và hành vi của các nhóm xã hội liên quan đến bạo lực trên cơ sở giới; về khả năng, cơ hội tiếp cận dịch vụ hỗ trợ khi bị bạo lực trên cơ sở giới; nghiên cứu về yếu tố văn hóa, tâm lý và môi trường xã hội tác động đến hành vi bạo lực giới trong gia đình, trường học và cộng đồng; các yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở người bị bạo lực tìm kiếm sự trợ giúp từ các dịch vụ, qua đó góp phần làm rõ nguyên nhân của vấn đề và thúc đẩy thay đổi các định kiến giới còn tồn tại. Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc nghiên cứu các hình thức bạo lực mới như quấy rối trực tuyến, bạo lực ngôn từ trên mạng xã hội hay xâm hại quyền riêng tư cũng là hướng đi cần được chú trọng nhằm đáp ứng những thách thức xã hội mới.

Nguồn: Báo Chính phủ

Có thể thấy, Quyết định 625/QĐ-TTg không chỉ thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong bảo vệ quyền con người và thúc đẩy bình đẳng giới mà còn phản ánh xu hướng phát triển xã hội theo hướng nhân văn và bền vững hơn. Để Chương trình thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, cơ sở giáo dục, truyền thông và cộng đồng. Các cơ quan nghiên cứu như Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới sẽ đóng vai trò là cầu nối giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn chính sách, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng môi trường sống an toàn, bình đẳng và phát triển toàn diện cho con người Việt Nam trong giai đoạn mới.