Giới thiệu sách: Xã hội học Gia đình

20/05/2026

Cuốn sách "Xã hội học gia đình" là kết quả nghiên cứu chuyên sâu của tác giả PGS. TS. Lê Ngọc Văn sau nhiều năm nghiên cứu khoa học tại Viện Xã hội học (nay là Viện Xã hội học và Tâm lý học) và Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới (nay là Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới), thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Tác giả: Lê Ngọc Văn

Năm xuất bản: 2025

Nhà xuất bản: Khoa học Xã hội

Khổ sách: 16x24cm

Số trang: 469

Số ISBN: 978-632-607-397-3

Cuốn sách Xã hội học gia đình là kết quả nghiên cứu chuyên sâu của tác giả PGS. TS. Lê Ngọc Văn sau nhiều năm nghiên cứu khoa học tại Viện Xã hội học (nay là Viện Xã hội học và Tâm lý học) và Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới (nay là Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới), thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Bên cạnh đó, cùng với kinh nghiệm giảng dạy, đào tạo tại một số trường đại học và cơ sở đào tạo sau đại học, giúp tác giả xây dựng một công trình có giá trị giúp người đọc nhận thức rõ ràng và đầy đủ về gia đình với tư cách là một bộ môn chuyên ngành của Xã hội học. Theo tác giả, ba hợp phần cơ bản tạo thành đối tượng nghiên cứu hoàn chỉnh của xã hội học gia đình là: chức năng gia đình, cấu trúc gia đình và văn hóa gia đình. Các hợp phần này có mối quan hệ qua lại, tác động và chi phối lẫn nhau. Chức năng gia đình hình thành nên cấu trúc gia đình và ngược lại. Văn hóa gia đình là tấm gương phản chiếu chức năng và cấu trúc gia đình dưới một hình thức rất đặc biệt. Trải qua thời gian, sự tương tác của chức năng, cấu trúc và văn hóa gia đình hình thành nên những đặc trưng hay bản sắc của gia đình.

Cuốn sách có cấu trúc gồm 7 chương như sau:

Chương 1: Gia đình và xã hội. Chương này tìm hiểu nguồn gốc, lịch sử hình thành gia đình với các giả thuyết khác nhau; sự xuất hiện của các hình thái gia đình và sự biến đổi đa dạng của các hình thái gia đình gắn với những biến đổi về dân số, chế độ chính trị, văn hóa và phương thức sản xuất; lý do vì sao gia đình vừa là một thiết chế cơ bản của xã hội, vừa là một nhóm xã hội đặc thù; mối quan hệ giữa gia đình với các thiết chế và nhóm xã hội khác.

Chương 2: Xã hội học gia đình - Bộ môn chuyên ngành của xã hội học. Với tư cách là một bộ môn chuyên ngành của xã hội học, xã hội học gia đình có cách tiếp cận khác với các bộ môn khoa học xã hội khác. Sự khác biệt này thể hiện ở nhãn quan xã hội học cũng như qua cách phân biệt giữa vấn đề xã hội và vấn đề xã hội học trong nghiên cứu gia đình.

Chương 3: Chức năng gia đình. Chương này định nghĩa và giải thích khái niệm chức năng gia đình; sự hình thành và xu hướng biến đổi của chức năng gia đình; các chức năng cơ bản cũng như xu hướng biến đổi của chức năng gia đình Việt Nam hiện đại.

Chương 4: Cấu trúc gia đình. Chương này định nghĩa và phân loại cấu trúc gia đình; những biến đổi của cấu trúc gia đình Việt Nam trên ba mối quan hệ chính: quan hệ vợ chồng, quan hệ giữa cha mẹ với con cái vị thành niên và quan hệ giữa người cao tuổi với con cái đã trưởng thành.

Chương 5: Văn hóa gia đình. Chương này đưa ra định nghĩa về văn hóa gia đình, chỉ ra nội hàm, các thành tố hay cấu trúc của khái niệm văn hóa gia đình từ góc nhìn xã hội học; cơ sở hình thành văn hóa gia đình truyền thống Việt Nam; tính liên tục và sự biến đổi của văn hóa gia đình.

Chương 6: Tiếp cận lý thuyết nghiên cứu gia đình. Xã hội học gia đình sử dụng các lý thuyết chung của xã hội học để nghiên cứu những vấn đề của gia đình. Bên cạnh các lý thuyết tương đối phổ biến như lý thuyết chức năng - cấu trúc, lý thuyết xung đột, còn có các lý thuyết được sử dụng nhiều trong nghiên cứu gia đình như lý thuyết trao đổi xã hội và lựa chọn hợp lý, thuyết tương tác biểu trưng và lý thuyết kịch, lý thuyết hiện đại hóa và hậu hiện đại hóa, đặc biệt là lý thuyết nữ quyền.

Chương 7: Phương pháp nghiên cứu gia đình. Chương này trình bày những hiểu biết cần thiết về phương pháp triển khai một đề tài nghiên cứu xã hội học nói chung và xã hội học gia đình nói riêng. Đó là cách thiết kế hay xây dựng đề cương nghiên cứu, viết tổng quan nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài và lựa chọn khách thể nghiên cứu trong một công trình thực nghiệm về gia đình.

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách đến các nhà khoa học!

*Độc giả quan tâm vui lòng liên hệ thư viện Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, số 27 Trần Xuân Soạn, Hai Bà Trưng, Hà Nội.

Trần Thị Mai Loan

Gia đình Việt Nam qua 20 năm biến đổi

Từ mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệ, xã hội Việt Nam đang chuyển dần sang gia đình hạt nhân với quy mô nhỏ hơn, phản ánh tác động của quá trình đô thị hóa, thay đổi kinh tế – xã hội và xu hướng sống hiện đại. Sự chuyển dịch này không chỉ tạo ra cơ hội nâng cao chất lượng sống, đầu tư cho giáo dục và phát triển cá nhân, mà còn đặt ra nhiều thách thức liên quan đến khả năng đảm bảo an sinh cho người cao tuổi, áp lực nuôi dạy con cái và suy giảm sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình.
Vai trò của gia đình trong việc dung hòa quan hệ mẹ chồng - con dâu

Một trong các mối quan hệ tiềm ẩn nhiều mâu thuẫn và có thể dẫn tới bạo lực là mối quan hệ giữa mẹ chồng và con dâu. Các nghiên cứu hầu như mới đề cập tới nguyên nhân dẫn tới mâu thuẫn và cách ứng xử của ba nhân vật chính mẹ chồng - con dâu - con trai để giải quyết mâu thuẫn, mà chưa quan tâm tới thái độ và hành động của các thành viên còn lại trong gia đình. Vận dụng lý thuyết vai trò, bài viết xem xét các thành viên trong gia đình đã làm như thế nào để dung hòa mối quan hệ mẹ chồng - con dâu. Nghiên cứu thực hiện phương pháp định tính, sử dụng thông tin thu thập từ phỏng vấn sâu với 10 thành viên trong các gia đình ở một xã nông thôn mới thuộc tỉnh Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình), đồng thời phân tích trường hợp với 04 gia đình đã có các giải pháp khác nhau để dung hòa quan hệ mẹ chồng - con dâu. Kết quả cho thấy các thành viên trong gia đình thay đổi nhận thức về trách nhiệm chăm sóc cha mẹ cao tuổi, sự chủ động yêu thương từ mẹ chồng đối với con dâu và việc sắp xếp nơi ở độc lập là
Quan điểm tái hôn của nam giới và nữ giới sau ly hôn (qua nghiên cứu định tính tại Hà Nội)

Dựa trên dữ liệu nghiên cứu định tính, bài viết phân tích quan điểm tái hôn của nam giới và nữ giới sau ly hôn, vận dụng cách tiếp cận giới (GAD) với 6 trường hợp được lựa chọn trên tổng 30 mẫu nghiên cứu. Kết quả cho thấy nam giới và nữ giới khi nhìn từ góc độ giới đều ủng hộ việc tái hôn, nhưng ở vị trí cá nhân chưa sẵn sàng tái hôn và chưa đưa ra thời điểm cụ thể, phần lớn do còn ưu tiên chăm lo con cái.
Giới thiệu sách: Xã hội học Gia đình

Cuốn sách "Xã hội học gia đình" là kết quả nghiên cứu chuyên sâu của tác giả PGS. TS. Lê Ngọc Văn sau nhiều năm nghiên cứu khoa học tại Viện Xã hội học (nay là Viện Xã hội học và Tâm lý học) và Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới (nay là Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới), thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Nuôi con bằng sữa mẹ như một thực hành văn hóa - xã hội: Các chiều cạnh và định hướng nghiên cứu trong bối cảnh Việt Nam

Bài viết tiếp cận thực hành nuôi con bằng sữa mẹ như một hiện tượng văn hóa - xã hội, phản ánh sự tương tác giữa các yếu tố từ cấp độ cá nhân, cộng đồng và xã hội. Trên cơ sở tổng hợp các nghiên cứu quốc tế và Việt Nam, bài viết cho thấy phần lớn công trình hiện nay vẫn tập trung vào khía cạnh y học - hành vi, trong khi các chiều cạnh văn hóa, giới và cấu trúc xã hội còn chưa được chú ý thỏa đáng. Kết hợp tiếp cận nhân học sinh sản và mô hình sinh thái xã hội, bài viết đề xuất khung phân tích nhằm lý giải cách phụ nữ thương lượng giữa các yếu tố ở các cấp độ khác nhau trong thực hành nuôi con bằng sữa mẹ, qua đó khẳng định tính chủ thể của họ trong nuôi dưỡng và chăm sóc con.
Ngày Quốc tế Gia đình 15/5 và những đóng góp của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trong nghiên cứu về gia đình

Ngày 15/5 hằng năm được Liên Hợp Quốc lựa chọn là Ngày Quốc tế Gia đình (tên tiếng Anh: International Day of Families) nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của gia đình đối với sự phát triển của mỗi cá nhân và toàn xã hội. Đây cũng là dịp để các quốc gia quan tâm hơn đến những vấn đề xã hội, kinh tế và nhân khẩu học đang tác động trực tiếp đến đời sống gia đình hiện nay.
Giữ gìn và phát huy các giá trị gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới

Nhân ngày Quốc tế Gia đình (15/5), Cổng thông tin điện tử Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (IHFGS) trân trọng giới thiệu loạt bài nghiên cứu về gia đình do các nhà khoa học của Viện thực hiện. Bài 2: "Giữ gìn và phát huy các giá trị gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới" của TS Trần Thị Hồng, đăng trên Tạp chí Lý luận Chính trị số 575 (01/2026).
Đời sống hôn nhân và gia đình của công nhân ở khu công nghiệp hiện nay (Nghiên cứu trường hợp khu công nghiệp Sóng Thần, tỉnh Bình Dương)

Nhân ngày Quốc tế Gia đình (15/5), Cổng thông tin điện tử Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (IHFGS) trân trọng giới thiệu loạt bài nghiên cứu về gia đình do các nhà khoa học của Viện thực hiện. Bài 5: "Đời sống hôn nhân và gia đình của công nhân ở khu công nghiệp hiện nay (Nghiên cứu trường hợp khu công nghiệp Sóng Thần, tỉnh Bình Dương)" của các tác giả Đặng Thị Hoa, Bùi Thị Hương Trầm, Vũ Thị Cúc, đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 10/2020.