1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp và khó lường, không gian mạng đang trở thành một trong những địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng, lý luận. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông, đặc biệt là các nền tảng mạng xã hội, đã tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với việc định hướng dư luận xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thực tiễn cho thấy, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị đang triệt để lợi dụng Internet và mạng xã hội để gia tăng các hoạt động chống phá với phương thức ngày càng tinh vi, đa dạng và khó nhận diện. Các đối tượng này thường xuyên tung ra các thông tin sai lệch, xuyên tạc, bóp méo sự thật nhằm phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời kích động các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Có thể khẳng định, đây là một “mặt trận không tiếng súng” nhưng mang tính chất đặc biệt phức tạp, nhạy cảm và có sức lan tỏa nhanh chóng. Nếu không được nhận diện đầy đủ, kịp thời và xử lý hiệu quả, các thông tin sai trái, thù địch có thể tác động tiêu cực đến nhận thức, tư tưởng và hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Trong bối cảnh đó, vai trò của đội ngũ nghiên cứu khoa học xã hội ngày càng trở nên quan trọng, không chỉ trong việc cung cấp luận cứ khoa học, củng cố nền tảng lý luận, mà còn trực tiếp tham gia nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

(Ảnh: Cổng thông tin điện tử Học viện Cảnh sát Nhân dân)

Trong thời kỳ toàn cầu hóa, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, yêu cầu huy động sự tham gia đồng bộ của các lực lượng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trở nên đặc biệt cấp thiết và mang tính chiến lược. Nhiệm vụ này không chỉ dừng lại ở việc giữ vững lập trường, bản lĩnh chính trị và sự trung thành với lý tưởng cách mạng, mà còn đòi hỏi mỗi cán bộ nghiên cứu phải không ngừng nâng cao năng lực tư duy độc lập, năng lực phản biện khoa học, cũng như khả năng sàng lọc, kiểm chứng và xử lý thông tin trong môi trường truyền thông số. Đây là những điều kiện quan trọng để chủ động nhận diện và đấu tranh hiệu quả với các quan điểm sai trái, thù địch.

Trong hệ thống chính trị - xã hội Việt Nam, đội ngũ các nhà khoa học xã hội giữ vai trò nòng cốt trên mặt trận tư tưởng, lý luận. Với chức năng nghiên cứu, giảng dạy và truyền bá tri thức trong các lĩnh vực như chính trị học, triết học, văn hóa, xã hội học, tâm lý học, luật học, truyền thông, giáo dục và quản lý xã hội…, đội ngũ này có ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành nhận thức xã hội, củng cố niềm tin chính trị và định hướng hệ giá trị của công chúng. Do đó, trước những tác động đa chiều của thông tin trên không gian mạng, nếu thiếu bản lĩnh chính trị vững vàng và phương pháp tiếp cận khoa học, rất dễ dẫn đến dao động về nhận thức, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng và định hướng của quá trình truyền tải tri thức trong xã hội.

Trong bối cảnh đó, đội ngũ nghiên cứu khoa học xã hội được kỳ vọng là lực lượng tiên phong trong việc nghiên cứu, phát triển và bảo vệ hệ thống lý luận nền tảng của Đảng; đồng thời chủ động phát hiện, phân tích, phản biện và đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc, sai trái bằng các phương pháp khoa học và lập luận học thuật chặt chẽ, có sức thuyết phục cao. Có thể khẳng định, đội ngũ này vừa là đối tượng mà các thế lực thù địch tìm cách tác động, vừa là lực lượng nòng cốt, “lá chắn” quan trọng trên mặt trận tư tưởng, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

2. Các luận điệu xuyên tạc, thông tin sai trái , thù địch thường gặp

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và thúc đẩy chuyển đổi số hiện nay, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị gia tăng các hoạt động chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam với phương thức ngày càng tinh vi, đa dạng. Một trong những thủ đoạn nổi bật là việc phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc, bóp méo chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước nhằm làm suy giảm niềm tin chính trị của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Thực tiễn cho thấy, các luận điệu xuyên tạc thường tập trung vào ba nhóm vấn đề chủ yếu sau:

Thứ nhất, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Các đối tượng thường đưa ra những quan điểm sai lệch, cho rằng chủ nghĩa Mác - Lênin đã “lỗi thời”, “không còn phù hợp” với bối cảnh hiện đại; đồng thời xuyên tạc, phủ nhận giá trị và ý nghĩa thời đại của tư tưởng Hồ Chí Minh, qua đó nhằm bác bỏ con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Trên không gian mạng, nhiều trang thông tin mạo danh tính “học thuật” hoặc “dân chủ” sử dụng ngôn ngữ mang tính học giả để đưa ra các lập luận sai lệch, gây nhiễu loạn thông tin, tác động tiêu cực đến nhận thức của một bộ phận cán bộ, đảng viên, đặc biệt là thế hệ trẻ.
‎ Theo Ngô Thị Nụ (2024), các lực lượng chức năng của Việt Nam đã kịp thời nhận diện, ngăn chặn và xử lý nhiều nội dung phủ nhận, xuyên tạc giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin trên các trang mạng của các tổ chức phản động và một số kênh truyền thông nước ngoài.

Thứ hai, xuyên tạc công tác cán bộ và tình hình nội bộ Đảng

Một số đối tượng lợi dụng những hạn chế, khuyết điểm mang tính cá biệt trong quá trình tổ chức thực hiện để “thổi phồng”, suy diễn, quy chụp, từ đó bôi nhọ uy tín của tổ chức Đảng và đội ngũ cán bộ, gây hoài nghi về tính công khai, minh bạch và công bằng trong công tác cán bộ. Đây là thủ đoạn nhằm chia rẽ nội bộ, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với vai trò lãnh đạo của Đảng.

Thứ ba, xuyên tạc đường lối phát triển và chính sách xã hội của Nhà nước

Các thế lực thù địch thường lợi dụng những vấn đề nhạy cảm như “dân chủ”, “nhân quyền”, “tự do ngôn luận”, “biển đảo”, “tôn giáo”, “dân tộc” để đưa ra các luận điệu sai trái, vu cáo Việt Nam vi phạm quyền con người, qua đó tạo cớ gây sức ép từ bên ngoài và kích động tâm lý bất mãn trong xã hội. Những thông tin này thường được lan truyền nhanh chóng trên các nền tảng số, với cách thức trình bày hấp dẫn, dễ gây hiểu lầm, khiến một bộ phận người tiếp nhận thiếu kỹ năng sàng lọc thông tin dễ bị tác động, thậm chí chia sẻ lại mà không được kiểm chứng.

Nhìn chung, các luận điệu xuyên tạc, thông tin sai trái, thù địch không chỉ đa dạng về nội dung mà còn tinh vi về hình thức thể hiện, đòi hỏi phải có sự nhận diện đúng đắn, kịp thời và các giải pháp đấu tranh hiệu quả trên cả phương diện lý luận và thực tiễn.

3. Vai trò của đội ngũ nghiên cứu khoa học xã hội trong nhận diện và đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc, thông tin sai trái , thù địch

Với đặc thù hoạt động gắn trực tiếp với lĩnh vực tư tưởng, lý luận và các hệ giá trị xã hội, đội ngũ nghiên cứu khoa học xã hội giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong việc nhận diện, phân tích và đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc, thông tin sai trái, thù địch. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số và sự đa dạng của các nguồn tri thức toàn cầu, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ này không chỉ là trình độ chuyên môn vững vàng mà còn là bản lĩnh chính trị kiên định, năng lực tư duy phản biện khoa học và khả năng xử lý thông tin một cách khách quan, chính xác.

Trước hết, các nhà nghiên cứu khoa học xã hội cần có khả năng phân biệt rõ ràng giữa các giá trị lý luận nền tảng với những quan điểm lệch lạc, sai trái; giữ vững lập trường khoa học và cách mạng, không dao động trước các luận điệu được “khoa học hóa” nhưng ẩn chứa nội dung xuyên tạc, phản động. Đồng thời, cần vận dụng tư duy phản biện một cách đúng đắn, không đồng nhất phản biện khoa học với phủ định cực đoan, mà sử dụng phản biện như một công cụ để làm sáng tỏ chân lý, củng cố và bảo vệ tính đúng đắn của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng lợi dụng không gian mạng, báo chí và các diễn đàn học thuật để phát tán thông tin sai trái, đội ngũ nghiên cứu khoa học xã hội cần phát huy một số vai trò chủ chốt sau:

Thứ nhất, cung cấp cơ sở lý luận và luận cứ khoa học cho việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dựa trên các khẩu hiệu chính trị, mà cần được đặt trên nền tảng của hệ thống lý luận chặt chẽ, gắn với thực tiễn sinh động của đời sống xã hội. Đội ngũ nghiên cứu khoa học xã hội có trách nhiệm nghiên cứu, bổ sung, phát triển và làm sáng tỏ các giá trị lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện mới; đồng thời cung cấp các luận cứ khoa học, bằng chứng thực tiễn nhằm phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Chủ tich Hồ Chí Minh đã nói “Lý luận mà không liên hệ với thực tế là lý luận suông” (Hồ Chí Minh, 1951). Nếu lý luận tách rời thực tế sẽ dễ rơi vào tình trạng lý luận suông, thiếu tính khả thi và không phản ánh đúng các vấn đề của đời sống xã hội. Vì vậy, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn là yêu cầu quan trọng để các nhà khoa học có những bằng chứng xác đáng trong “phản biện” lại các thuyết âm mưu chống phá Đảng của các thế lực thù địch, phản động.

Việc nghiên cứu, phát triển và vận dụng các giá trị văn hoá trong đời sống xã hội giúp xây dựng hệ thống lập luận khoa học, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch và là “ngọn đuốc” tri thức dẫn đường như Bác Hồ đã nói “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” - Hồ Chí Minh (1943).

Thứ hai, nhận diện và cảnh báo sớm các xu hướng tư tưởng lệch lạc

Với năng lực chuyên môn và phương pháp tiếp cận khoa học, các nhà nghiên cứu có thể phát hiện sớm những biểu hiện lệch chuẩn trong đời sống tư tưởng, từ đó phân tích nguồn gốc, động cơ và tác động xã hội của các luận điệu xuyên tạc. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp định hướng dư luận, tăng cường giáo dục chính trị - tư tưởng, góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với Đảng. Các kết quả nghiên cứu không chỉ làm rõ bản chất của các vấn đề nảy sinh mà còn cung cấp cơ sở cho việc dự báo và phòng ngừa các nguy cơ tác động tiêu cực đến nền tảng tư tưởng của Đảng. Điều này cũng thể hiện đúng tinh thần của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Tri thức không được đứng ngoài nhân dân” - Hồ Chí Minh (1957)..

Thứ ba, thực hiện phản biện học thuật đối với các quan điểm sai trái, thù địch

Đội ngũ nghiên cứu khoa học xã hội phát huy vai trò tiên phong trong việc sử dụng phương pháp luận khoa học, chứng cứ thực tiễn và lập luận logic để phân tích, phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng và trong đời sống học thuật. Thông qua các công trình nghiên cứu, bài viết khoa học, hội thảo chuyên đề…, tiếng nói chính thống, có cơ sở khoa học được lan tỏa rộng rãi, góp phần định hướng nhận thức xã hội. Quá trình này cần tránh cách tiếp cận cảm tính hoặc hành chính hóa, mà phải dựa trên sức mạnh của tri thức và tính thuyết phục của lập luận khoa học. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về báo chí - “một mặt trận”, trong đó người làm báo là “chiến sĩ cách mạng”, vẫn giữ nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt với yêu cầu tôn trọng sự thật và tính kịp thời, chính xác của thông tin.

Thứ tư, giáo dục và định hướng nhận thức xã hội

Thông qua hoạt động giảng dạy, truyền thông và phổ biến tri thức, các nhà khoa học xã hội góp phần chuyển hóa tri thức khoa học thành niềm tin chính trị, nâng cao “sức đề kháng” của xã hội trước các thông tin sai lệch. Qua đó, hình thành năng lực tự nhận diện và sàng lọc thông tin trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, góp phần xây dựng môi trường học thuật lành mạnh, nơi các giá trị khoa học gắn bó chặt chẽ với các giá trị cách mạng. Các công trình nghiên cứu, các bài viết khoa học và hoạt động truyền bá tri thức góp phần giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu đúng bản chất các vấn đề chính trị - xã hội, từ đó củng cố niềm tin vào đường lối, chủ trương của Đảng./.

Hoàng Thị Hoa Mai

Tài liệu tham khảo

1. Hồ Chí Minh. (1943). Đề cương văn hóa Việt Nam / Trong: Hồ Chí Minh toàn tập. Tập 3. Hà Nội. Nxb. Chính trị quốc gia-Sự thật.

2. Hồ Chí Minh. (1949). Thư gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng / Trong: Hồ Chí Minh toàn tập. Tập 4. Hà Nội. Nxb. Chính trị quốc gia-Sự thật.

3. Hồ Chí Minh. (1950). Nói chuyện với cán bộ báo chí / Trong: Hồ Chí Minh toàn tập. Tập 6. Hà Nội. Nxb. Chính trị quốc gia-Sự thật.

4. Hồ Chí Minh. (1951). Sửa đổi lối làm việc / Trong: Hồ Chí Minh toàn tập. Tập 5. Hà Nội. Nxb. Chính trị quốc gia-Sự thật.

5. Hồ Chí Minh. (1959) Hồ Chí Minh toàn tập. Tập 10. Hà Nội. Nxb. Chính trị quốc gia-Sự thật.

6. Hồ Chí Minh. (1957). Nói chuyện với trí thức / Trong: Hồ Chí Minh toàn tập. Tập 9. Hà Nội. Nxb. Chính trị quốc gia-Sự thật.

7. Ngô Thị Nụ. (2024). Kết quả việc nhận diện các thế lực thù địch trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tạp chí điện tử Lý luận chính trị. Số ra ngày 07/11/2024. Truy xuất từ https://lyluanchinhtri.vn/ket-qua-viec-nhan-dien-cac-the-luc-thu-dich-trong-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-6540.html, ngày truy xuất: 28/04/2026.