Báo cáo Phát triển con người 2025 của UNDP với chủ đề “Kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo và lựa chọn phát triển con người” tập trung phân tích những chuyển biến do AI mang lại đối với tiến trình phát triển con người toàn cầu. Báo cáo chỉ ra những cơ hội AI có thể bổ trợ khả năng của con người, nhưng đồng thời nếu sử dụng không có đạo đức, AI có thể gia tăng bất bình đẳng, giảm niềm tin xã hội và lề hóa những nhóm yếu thế.

      Trong báo cáo năm 2025, UNDP đã tiến hành  khảo sát 21.000 người ở 36 nước khác nhau. Nhìn chung, những người được khảo sát khá lạc quan về tác động cũng như tính hữu ích của AI. Khoảng 1/5 số người được khảo sát cho biết họ đã sử dụng AI. Một nửa số người được hỏi trên toàn thế giới nghĩ rằng công việc của họ có thể được tự động hóa. Một tỷ lệ thậm chí còn lớn hơn – 6/10  số người - kỳ vọng AI sẽ tác động tích cực đến việc làm của họ, tạo ra những cơ hội việc làm mà thậm chí có thể chưa tồn tại ngày nay. Chỉ 13% số người được hỏi lo ngại AI có thể dẫn đến mất việc làm. Đối với các quốc gia có HDI thấp và trung bình, 70% số người được khảo sát kỳ vọng AI sẽ tăng năng suất của họ, và 2/3 dự đoán sẽ sử dụng AI trong giáo dục, y tế hoặc công việc trong năm tới.

       Báo cáo cũng cho thấy tốc độ phát triển con người toàn cầu đang giảm đáng báo động. Theo báo cáo, mức tăng trưởng về phát triển con người toàn cầu được dự báo là mức tăng thấp nhất kể từ năm 1990. Đây là năm thứ tư liên tiếp, bất bình đẳng giữa các quốc gia có HDI thấp và HDI rất cao tiếp tục gia tăng. Bên cạnh đó, báo cáo còn chỉ ra sự bất bình đẳng ngày càng gia tăng giữa các nước giàu và nghèo. Những thách thức phát triển đối với các quốc gia có điểm HDI thấp nhất đặc biệt nghiêm trọng - do căng thẳng thương mại gia tăng, khủng hoảng nợ ngày càng trầm trọng và sự gia tăng của hiện tượng công nghiệp hóa không tạo ra việc làm (jobless industrialization).

       Báo cáo nêu ra ba lĩnh vực hành động quan trọng cần thực hiện để đưa thế giới thoát khỏi tình trạng trì trệ kéo dài: 1/ Xây dựng một nền kinh tế nơi con người hợp tác với AI thay vì cạnh tranh với nó. Theo đó, các nhà hoạch định chính sách nên định hình tương lai, tránh việc cố gắng đoán xem con người sẽ bị AI thay thế như thế nào, để thấy được tiềm năng con người có thể làm được những gì với AI; 2/ Lồng ghép vai trò chủ động của con người trong toàn bộ vòng đời AI, từ thiết kế đến triển khai; 3/ Hiện đại hóa hệ thống giáo dục và y tế để đáp ứng nhu cầu của thế kỷ 21. Trong đó, tính linh hoạt và khả năng thích ứng của AI nên được tận dụng để cá nhân hóa giáo dục và y tế trong các bối cảnh khác nhau v.v..  Theo ông Pedro Conceição, Giám đốc Văn phòng Báo cáo Phát triển Con người của UNDP, “Với các chính sách đúng đắn và tập trung vào con người, AI có thể là cầu nối quan trọng dẫn đến kiến ​​thức, kỹ năng và ý tưởng mới, giúp trao quyền cho tất cả mọi người, từ nông dân đến chủ doanh nghiệp nhỏ”.

       Theo báo cáo phát triển con người năm 2025, HDI của Việt Nam năm 2023 đạt 0,766 – được xếp vào nhóm các quốc gia có mức phát triển con người cao - đứng thứ 93 trên tổng số 193 quốc gia và vùng lãnh thổ, xếp thứ 5 ở khu vực Đông Nam Á, tăng mạnh 14 bậc so với năm 2022. Từ năm 1990-2023, HDI của Việt Nam đã tăng từ 0,499 lên 0,766, tăng 53,5%. Có thể nói, đây là kết quả thực hiện các cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc đẩy mạnh tiến bộ về phát triển con người, và là một minh chứng quan trọng cho quan điểm coi con người là trung tâm của sự phát triển.

       Tuy nhiên, tại kiện ra mắt Báo cáo phát triển con người (HDR) 2025 tại Việt Nam, bà Ramla Khalidi - Trưởng Đại diện thường trú của UNDP tại Việt Nam thông tin, HDI của Việt Nam ở mức cao trên thế giới song phát triển con người ở các vùng, miền, nhóm dân cư còn chưa đồng đều, khoảng cách với các nước nhóm đầu HDI trong khu vực ASEAN chưa được thu hẹp nhiều. Bà Ramla Khalidi nhấn mạnh AI có thể giúp thu hẹp những khoảng cách này nhưng cũng có thể khiến khoảng cách này trở nên xa hơn. Do đó, Việt Nam cần hành động ngay để tránh rơi vào khoảng cách này. Bà cũng cho rằng các quyết sách về tầm nhìn AI của Đảng, Nhà nước Việt Nam như Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Quyết định số 127/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030 không chỉ tạo khuôn khổ pháp lý để Việt Nam áp dụng các công cụ công nghệ mới mà còn có thể xây dựng năng lực AI theo cách riêng.

Tài liệu tham khảo

1. Thanh Hà. 2025. “Việt Nam thuộc nhóm quốc gia đạt mức cao trong báo cáo phát triển con người 2025”. Lao động, (https://laodong.vn/thoi-su/viet-nam-thuoc-nhom-quoc-gia-dat-muc-cao-trong-bao-cao-phat-trien-con-nguoi-2025-1505805.ldo).

2. UNDP. 2025. Human Development Report 2025: A matter of choice: People and possibilities in the age of AI: Press Release, (https://hdr.undp.org/sites/default/files/2025_HDR/HDR25_PR_EN.pdf)

Lê Thị Thu Hà lược dịch và tổng hợp