Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số đang làm thay đổi một cách mạnh mẽ phương thức tiếp nhận thông tin của người dân, trong đó có bộ phận thanh thiếu niên. Chuyển đổi số đã làm thay đổi toàn diện về cách thức làm việc, phương thức sản xuất và cả cách sống (trong đó có cả sự chuyển biến về mặt tư tưởng) của mỗi cá nhân, tổ chức trong xã hội.

Trong khi đó, cùng với quá trình chuyển đổi số, tỷ lệ thanh thiếu niên Việt Nam sử dụng internet và mạng xã hội ngày càng gia tăng. Mạng xã hội đã trở thành môi trường quan trọng để thanh thiếu niên giao tiếp, học tập, giải trí và cũng là nơi có thể hình thành nhận thức chính trị của giới trẻ. Theo thống kê, Việt Nam là một trong những nước đứng đầu thế giới về tỷ lệ người dùng internet và mạng xã hội. Hiện nước ta có hơn 72 triệu người sử dụng mạng xã hội, chiếm khoảng 73% dân số . T rong số đó có 7% thuộc độ tuổi từ 13 đến 17 và gần 10% thuộc độ tuổi từ 18 đến 24 (Nam Phương, 2024) . Khảo sát của UNICEF năm 2022 cho thấy, 82% trẻ em Việt Nam 12-13 tuổi sử dụng internet hàng ngày, con số này ở lứa tuổi 14-15 là 93%. Còn theo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, thời gian trẻ em Việt Nam sử dụng mạng xã hội là 5-7 giờ mỗi ngày (Nam Phương, 2024). Nhìn chung các mạng xã hội lớn như Facebook, TikTok, YouTube, Zalo… được thanh thiếu niên Việt Nam ưa chuộng và có số lượng người dùng và tần suất sử dụng rất lớn.

Ảnh minh họa: Freepik

Điều đáng chú ý là khi mạng xã hội trở nên quen thuộc và là “món ăn tinh thần” của thanh thiếu niên, các thế lực thù địch, phản động đã lợi dụng không gian mạng và các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới để chống phá, phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng. Các thế lực thù địch cũng đã sử dụng một cách tinh vi công nghệ số trên mạng xã hội để chống phá và phát tán thông tin sai lệch, kích động tâm lý hoài nghi, hòng làm suy giảm niềm tin của thanh thiếu niên với Đảng, Nhà nước. Chính vì thế, việc ứng dụng công nghệ số trên mạng xã hội để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trở nên quan trọng và cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XII ban hành ngày 22/10/2018 về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới” là văn kiện có ý nghĩa chiến lược, định hướng cho toàn hệ thống chính trị trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh hiện nay. Trên tinh thần của Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng cũng là một nhiệm vụ quan trọng đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân. Trong đó, thanh thiếu niên vừa là đối tượng cần được giáo dục, tuyên truyền, vừa là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa thông tin tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên môi trường số.

Trên cơ sở phân tích vai trò của công nghệ số và mạng xã hội trong công tác tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đề cập đến những cơ hội và thách thức do công nghệ số và mạng xã hội đặt ra đối với công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đối với thanh thiếu niên, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đối với thanh thiếu niên trên môi trường mạng xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Đối tượng nghiên cứu mà bài viết đề cập đến là thanh thiếu niên Việt Nam. Phạm vi nội dung bài viết xoay quanh việc ứng dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Facebook, YouTube, TikTok, Zalo…

Trong thời đại ngày nay, công nghệ số đã làm thay đổi phương thức tuyên truyền nói chung và phương thức tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nói riêng. Có thể nói công nghệ số đã tạo ra cuộc cách mạng trong công tác tuyên truyền, chuyển đổi toàn diện từ phương thức truyền thống một chiều sang phương thức tương tác đa chiều. Sự thay đổi lớn này thể hiện trên các khía cạnh: sự đa dạng hóa hình thức truyền thông; tốc độ và phạm vi tiếp cận; tương tác đa chiều, cá nhân hóa nội dung và đo lường hiệu quả chính xác.

Nội dung tuyên truyền trong thời đại số có thể tích hợp mạnh mẽ đa phương tiện như podcast, video ngắn, infographic (đồ họa thông minh), thực tế ảo (bao gồm VR - Virtual Reality - Thực tế ảo - và AR - Augmented Reality - Thực tế ảo tăng cường). Việc tích hợp đa phương tiện này đã giúp tạo ra thông tin trực quan, sinh động, đa dạng, dễ được công chúng tiếp thu và tạo ấn tượng mạnh mẽ hơn phương thức tuyên truyền truyền thống. Vì thế, sử dụng phương thức tuyên truyền hiện đại sẽ giúp các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các chủ trương, đường lối của Đảng có thể được truyền tải đến thanh thiếu niên một cách sinh động, gần gũi, hấp dẫn và dễ tiếp nhận hơn.

Trong kỷ nguyên số , mạng xã hội chính là môi trường quan trọng và là một công cụ truyền thông có sức ảnh hưởng sâu rộng làm thay đổi hoàn toàn phương thức tuyên truyền số. So với các phương thức tuyên truyền truyền thống như dán áp phích, băng rôn, dùng loa phát thanh, tổ chức hội nghị…. công tác tuyên truyền trên các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Facebook, TikTok, YouTube có những bước chuyển biến to lớn.

Dạng video ngắn dưới 1 phút như Reels, TikTok, Shorts đã cô đọng các nội dung cốt lõi của chính sách, pháp luật hay thông điệp xã hội. Các video này cũng sử dụng âm nhạc xu hướng, phụ đề hấp dẫn để người xem dễ ghi nhớ. Từ các văn bản pháp luật khô khan, người làm công tác tuyên truyền có thể chuyển đổi thành hình ảnh đồ họa trực quan (Infographic), sơ đồ tư duy hoặc chế các loại hình ảnh chế vui nhộn (Meme) để tiếp cận và hấp dẫn giới trẻ. Đây chính là các công cụ rất hữu ích cho công tác tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Công nghệ số đã giúp việc tuyên truyền trên mạng xã hội có tốc độ nhanh chóng và phạm vi tiếp cận rộng lớn. Bởi vì thông tin được lan truyền theo thời gian thực (real-time), xuyên biên giới và không bị giới hạn bởi không gian địa lý nên đã giúp tiếp cận hàng triệu người dùng cùng một thời điểm. Điều này có thể tạo nên hiệu quả tuyên truyền mang tính cộng hưởng và bùng nổ sức mạnh của đám đông. Người sử dụng mạng xã hội không chỉ tiếp nhận một chiều, tiếp nhận thụ động mà người sử dụng mạng xã hội có thể trực tiếp bình luận, chia sẻ, phản hồi thông tin, từ đó giúp tạo ra các nội dung lan tỏa, tạo nên hiệu ứng mạnh mẽ về truyền thông cộng đồng, góp phần định hướng dư luận xã hội. Việc tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ nhanh chóng lan tỏa và thu hút đông đảo cộng đồng mạng khi có sự trợ giúp của công nghệ số.

Công nghệ số cũng giúp việc sử dụng Dữ liệu lớn (Big Data) và Trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hành vi của người sử dụng mạng xã hội, từ đó phân loại đối tượng và xây dựng thông điệp tuyên truyền phù hợp cho từng nhóm người sử dụng. Ví dụ các nội dung tuyên truyền về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng dành cho đối tượng thanh thiếu niên có thể hiển thị nhiều hơn với lứa tuổi thanh thiếu niên khi họ đăng nhập vào mạng xã hội.

Công cụ số cũng cho phép tổ chức, cá nhân làm công việc tuyên truyền trên mạng xã hội theo dõi, thống kê lượt tiếp cận, tỷ lệ tương tác và phản ứng của người xem, người đọc một cách tức thì, từ đó có thể linh hoạt điều chỉnh chiến lược tuyên truyền cho phù hợp, nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Cơ quan tuyên truyền tư tưởng của Đảng và chính sách, pháp luật của nhà nước có thể sử dụng “Social Listening (tính năng lắng nghe mạng xã hội)” để theo dõi từ khóa và sắc thái, chiều hướng bình luận trên mạng xã hội, từ đó có thể điều chỉnh được các nội dung tuyên truyền hoặc kịp thời đưa ra các thông tin phản bác tin đồn thất thiệt, định hướng dư luận xã hội theo hướng tích cực.

Đặc biệt, việc sử dụng công nghệ số để tuyên truyền trên mạng xã hội có thể thực hiện theo hai chiều. Nghĩa là cơ quan tuyên truyền có thể tranh thủ được sự trợ giúp từ phía người dùng mạng xã hội để tạo nên hiệu quả tuyên truyền như mong muốn. Các nút share (chia sẻ), like (thích) của người dùng mạng xã hội khi được kích hoạt sẽ giúp cho các bài viết mang thông điệp tuyên truyền nhân rộng nhanh chóng và cũng có sức thuyết phục công chúng rất cao.

Ảnh minh họa: Freepik

Cơ quan tuyên truyền tư tưởng của Đảng và chính sách, pháp luật của nhà nước cũng có thể mượn sức ảnh hưởng của các KOLs/KOCs (người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội) hoặc người nổi tiếng để truyền tải các thông điệp tuyên truyền. Trên thực tế, đã có cơ quan, tổ chức phối hợp với các vận động viên, nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung có uy tín trên mạng xã hội để lan tỏa các thông điệp tích cực đến giới trẻ. Chẳng hạn, trong hoạt động hưởng ứng Cuộc thi sáng tạo video clip "Tổ Quốc bình yên" năm 2026, nhiều cầu thủ nổi tiếng của Câu lạc bộ Công an Hà Nội đã đăng tải nội dung tuyên truyền trên các nền tảng mạng xã hội cá nhân, thu hút lượng lớn lượt tương tác từ thanh thiếu niên. Nội dung tuyên truyền về cuộc thi lớn này thông qua những người trẻ nổi tiếng, có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội đã đến với bộ phận thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội một cách tự nhiên, không gò bó, khuôn mẫu.

Mặt khác, công nghệ số không chỉ mở rộng khả năng tuyên truyền mà còn hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Đây cũng chính là một nội dung quan trọng của việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Thông qua các công cụ phân tích dữ liệu, giám sát thông tin và trí tuệ nhân tạo, các cơ quan chức năng có thể phát hiện sớm các xu hướng thông tin tiêu cực, nhận diện các chiến dịch truyền thông chống phá có tổ chức, từ đó kịp thời đưa ra các nội dung phản bác, cung cấp thông tin chính thống và góp phần định hướng dư luận xã hội theo chiều hướng tích cực.

Mạng xã hội cũng mang đến những nguy cơ và thách thức không nhỏ đối với công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng xã hội. Vì tính chất xuyên biên giới và khó kiểm soát về mặt không gian, thời gian, cùng với sự lan tỏa của thông tin tích cực thì tin giả, thông tin xấu độc cũng có thể lan truyền nhanh chóng. Những người trẻ tuổi, đặc biệt là bộ phận thiếu niên rất đam mê học hỏi, tìm hiểu xã hội, nhưng vì tuổi đời còn trẻ, họ có thể chưa đủ kinh nghiệm để chắt lọc, loại bỏ thông tin xấu, thậm chí họ có thể bị cuốn theo các thông tin xấu mà không ý thức được. Từ đó dẫn đến ảnh hưởng không mong muốn đến tư tưởng, nhận thức của giới trẻ.

Những tổ chức, cá nhân có mục đích lợi dụng mạng xã hội để truyền tin tức giả, thông tin xấu độc gây hoang mang dư luận có thể lợi dụng thuật toán mạng xã hội để chuyển tải nội dung đến đúng đích, đúng đối tượng mà họ hướng đến. Do đó hậu quả và tác dụng tiêu cực cũng sẽ tăng lên theo cấp số nhân. Bên cạnh đó, các tổ chức này cũng dùng các KOLs có tư tưởng tiêu cực để lôi kéo, tạo khả năng ảnh hưởng đến số đông cộng đồng mạng, trong đó có bộ phận thanh thiếu niên. Những bài viết, dòng trạng thái mà những người sáng tạo nội dung số có tư tưởng tiêu cực cũng có sức ảnh hưởng lớn khó có thể đánh giá. Điều này chính là “con dao hai lưỡi” mà mạng xã hội mang lại. Nó cũng tạo nên thách thức đối với công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.

Thực tế hiện nay, cùng với bước tiến của công nghệ số, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đối với thanh thiếu niên hiện cũng đang chuyển dịch từ các phương thức truyền thống sang môi trường không gian mạng, trong đó có hệ thống các mạng xã hội. Tuy nhiên, việc dịch chuyển này đã bắt kịp với bước tiến của công nghệ số và mạng xã hội hay chưa thì vẫn còn là một thách thức không nhỏ.

Sự dịch chuyển, đổi mới phương thức tuyên truyền thể hiện ở một số nội dung như: Hệ thống Đoàn thanh niên từ Trung ương đến cấp cơ sở đều có Fanpage chính thức trên mạng xã hội Facebook để kết nối, thông tin và tương tác trực tiếp với đoàn viên, thanh thiếu niên. Ví dụ trang Fanpage Cổng thông tin Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trên Facebook đã thu hút 548 nghìn người theo dõi , ghi nhận lúc 21h ngày 04 tháng 08 năm 2026 (Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, n.d.) . Trang Fanpage này thường xuyên đăng tải các thông tin về hoạt động Đoàn ở các địa phương, đơn vị, các chiến dịch tình nguyện của thanh niên, các gương mặt đoàn viên thanh niên tiêu biểu được kết nạp Đảng, v.v. Tính đến 21h30 ngày 04 tháng 08 năm 2026, Trang Fanpage Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Chính phủ hiện cũng thu hút 27 nghìn người theo dõi trên Facebook (Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Chính phủ, n.d.); Các cấp cán bộ Đoàn cũng đã số hóa tài liệu lý luận chính trị, thiết kế infographic, podcast, và video ngắn trên các mạng xã hội như Facebook, TikTok để thu hút giới trẻ.

Các cấp, các ngành cũng đã tổ chức các cuộc thi trực tuyến lớn trên mạng xã hội để tìm hiểu về Đảng, nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Những cuộc thi mang tính định hướng này giúp lan tỏa thông tin tích cực và thu hút đông đảo thanh thiếu niên tham gia. Cụ thể có thể kể đến cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là cuộc thi thường niên do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và các cơ quan Trung ương tổ chức. Trong cuộc thi này, Ban tổ chức mở rộng thêm các thể loại như video ngắn, podcast, video clip. Các tác phẩm này sẽ được đăng tải, chia sẻ trên các Fanpage lớn để thanh thiếu niên dễ dàng tiếp cận và tương tác.

Tuy nhiên, vấn đề ứng dụng công nghệ số trong tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đối với thanh thiếu niên trên mạng xã hội cũng còn nhiều hạn chế. Có thể thấy nội dung trên các Fanpage ở Facebook và các trang YouTube, TikTok của các tổ chức tuyên truyền nội dung này còn khá khô cứng. Một số nội dung chưa hấp dẫn, thu hút được giới trẻ. Mặt khác việc khai thác AI và dữ liệu lớn cũng chưa được thực hiện tốt. Cụ thể là tỷ lệ thanh thiếu niên tham gia theo dõi các trang Fanpage còn thấp. Các bài viết, thông điệp truyền tải chưa được hiển thị toàn diện, đầy đủ đến bộ phận những người trẻ tuổi sử dụng mạng xã hội.

Trước hết, biện pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần phải lấy thanh thiếu niên làm trung tâm. Cần phải có đội ngũ tuyên truyền biết nắm bắt thói quen, tâm lý của bộ phận thanh thiếu niên đang sử dụng mạng xã hội để đề ra nội dung, chiến lược tuyên truyền phù hợp. Bởi vì giới trẻ rất nhanh nhạy và thành thạo sử dụng công nghệ số, do đó podcast, video ngắn, infographic, thực tế ảo… luôn có sức thu hút lớn đối với họ. Cần sáng tạo thêm nhiều nội dung tuyên truyền về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng dưới các phương thức này. Bộ phận thanh thiếu niên cũng là những người có thói quen theo đuổi thần tượng. Việc sử dụng người nổi tiếng, người sáng tạo nội dung số ở độ tuổi thanh thiếu niên để kết hợp tuyên truyền cũng sẽ mang đến hiệu quả cao.

Bên cạnh đó, cần phải có chiến lược tăng cường nhân lực công nghệ để có thể sử dụng tốt công nghệ số cho công tác tuyên truyền về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên mạng xã hội. Đội ngũ này cũng chính là những người góp phần ngăn chặn những tác động tiêu cực từ phía những tổ chức, cá nhân có hành động sử dụng công nghệ số để kích động, lôi kéo quần chúng, trong đó có bộ phận thanh thiếu niên trên không gian mạng.

Nếu như phương thức tuyên truyền truyền thống thường theo hướng tuyên truyền một chiều thì việc ứng dụng tốt công nghệ số trên mạng xã hội sẽ giúp chuyển biến từ phương thức tuyên truyền một chiều sang tương tác hai chiều. Người được tuyên truyền có thể phản hồi trở lại ý kiến của mình giúp cho hiệu quả tuyên truyền được nâng cao hơn.

Điều cần lưu ý là việc ứng dụng công nghệ để tuyên truyền có thể đạt được hiệu quả tốt khi có sự kết hợp khéo léo giữa công nghệ và giáo dục lý tưởng cách mạng cho bộ phận thanh thiếu niên. Mục đích hướng đến là thanh thiếu niên đến với công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng sự tình nguyện và nhiệt huyết, tình cảm dạt dào của những người trẻ tuổi. Có như vậy, hiệu quả tuyên truyền mới đạt được hiệu quả to lớn và bền vững.

Phan Thị Thanh Mai

Tài liệu tham khảo