Đổi mới sáng tạo – động lực phát triển của toàn xã hội

Theo Nghị định số 268/2025/NĐ-CP của Chính phủ, ngày 0 1/10 hằng năm được xác định là Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia. Năm 2026, v ới chủ đề “Đổi mới sáng tạo – Động lực phát triển của toàn xã hội”, Ngày hội nhấn mạnh yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo vào thực tiễn, để khoa học, công nghệ và tri thức thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển.

Trong bối cảnh đó, đổi mới sáng tạo trong khoa học xã hội không chỉ là ứng dụng công nghệ mới mà còn là đổi mới tư duy, phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận các vấn đề xã hội và phương thức chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giá trị thực tiễn. Thông qua triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, những bằng chứng khoa học được tạo lập để phục vụ đề xuất các biện pháp, chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy hoạt động ứng dụng công nghệ vào đời sống, mang lại lợi ích thiết thực cho con người và xã hội.

Trụ sở chính Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trong Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 (Ảnh: BTP) 

Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới: Đổi mới để nâng cao chất lượng và hiệu quả nghiên cứu khoa học

Là cơ quan nghiên cứu chuyên sâu về con người, gia đình, giới và phát triển xã hội, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới đang từng bước đổi mới hoạt động khoa học theo hướng liên ngành, dựa trên bằng chứng, ứng dụng công nghệ và gắn kết chặt chẽ với thực tiễn chính sách.

Các hướng nghiên cứu hiện nay của Viện ngày càng gắn với những vấn đề mới của con người và xã hội trong bối cảnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Trong lĩnh vực an sinh xã hội, Viện nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về xây dựng hệ thống an sinh xã hội thông minh, khả năng vận dụng vào Việt Nam, góp phần đề xuất các giải pháp thích ứng với quá trình số hóa và hội nhập quốc tế.

Đối với phát triển con người trong xã hội số, Viện quan tâm đến hiểu biết số, năng lực số và khả năng tiếp cận, sử dụng công nghệ của các nhóm dân cư, đặc biệt là người cao tuổi ở đô thị và nông thôn, qua đó nghiên cứu các vấn đề về quyền tiếp cận công nghệ số và bảo đảm cơ hội tham gia bình đẳng vào quá trình chuyển đổi số.

Đối với thế hệ trẻ và công nghệ mới, Viện bước đầu nghiên cứu năng lực an toàn số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo của sinh viên dân tộc thiểu số, hướng tới nhận diện những cơ hội, rào cản và yêu cầu về năng lực để các nhóm thanh niên có thể sử dụng công nghệ mới một cách hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm.

Trong lĩnh vực giới, dân tộc thiểu số và sinh kế, các nghiên cứu tập trung vào ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, khả năng ứng phó với thiên tai của phụ nữ dân tộc thiểu số, cũng như việc sử dụng các ứng dụng công nghệ thông tin trong phát triển kinh tế gia đình của người dân tộc thiểu số. Qua đó, Viện góp phần làm rõ vai trò của công nghệ trong mở rộng cơ hội sinh kế, nâng cao năng lực thích ứng và thúc đẩy phát triển bao trùm.

Bên cạnh đó, Viện tiếp tục quan tâm đến tác động xã hội của chuyển đổi số, bất bình đẳng trong tiếp cận và sử dụng công nghệ, khoảng cách số giữa các nhóm dân cư, cũng như những điều kiện cần thiết để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành nguồn lực phục vụ phát triển con người và xã hội.

Những hướng nghiên cứu này cho thấy sự chuyển dịch trong cách tiếp cận của Viện sang nhận diện và giải quyết những vấn đề mới nảy sinh từ công nghệ, chuyển đổi số và những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội , đồng thời đặt trọng tâm vào những nhóm xã hội cần được quan tâm để bảo đảm một quá trình chuyển đổi số bao trùm, an toàn và lấy con người làm trung tâm.

Viên chức Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trong Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026

(Ảnh: TTCN) 

Bên cạnh đó, Viện từng bước chuyển từ phương thức thu thập thông tin bằng bảng hỏi giấy sang ứng dụng phần mềm thu thập dữ liệu trên các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh và máy tính bảng. Việc số hóa quy trình thu thập dữ liệu giúp rút ngắn thời gian điều tra, hạn chế sai sót trong nhập liệu, nâng cao khả năng kiểm tra và quản lý dữ liệu, đồng thời tạo thuận lợi cho việc xử lý, phân tích và khai thác kết quả nghiên cứu. Đây là một bước đổi mới quan trọng trong phương pháp và kỹ thuật nghiên cứu, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính kịp thời của hoạt động khoa học của Viện.

Hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026, Viện tiếp tục thúc đẩy đổi mới tư duy và phương pháp nghiên cứu, tăng cường ứng dụng công nghệ và dữ liệu, mở rộng nghiên cứu liên ngành, đẩy mạnh hợp tác khoa học và nâng cao khả năng chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Với định hướng đó, đổi mới sáng tạo sẽ tiếp tục là động lực để Viện nâng cao chất lượng nghiên cứu và tư vấn chính sách, góp phần hiểu, nhận diện các vấn đề xã hội chính xác hơn và đóng góp thiết thực hơn cho sự phát triển bền vững.

Trần Thị Hồng