Ngày 02 tháng 07 năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1189/QĐ-TTg B an hành Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình , chuẩn mực con người Việt Nam . Quyết định này đã đánh dấu một bước ngoặt chiến lược trong nỗ lực cụ thể hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc thông qua việc thiết lập một “hệ điều hành” đồng bộ cho các hệ giá trị cốt lõi của dân tộc. Trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức của kỷ nguyên mới, việc ban hành kế hoạch triển khai đồng bộ bốn hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam không đơn thuần chỉ là một văn bản hành chính nhằm thể chế và tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07 tháng 01 năm 2026 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 28/2026/QH16 ngày 24 tháng 04 năm 2026 của Quốc hội khóa XVI và Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24 tháng 02 năm 2026 của Chính phủ về phát triển văn hóa Việt Nam, mà còn là lời giải cho bài toán làm thế nào để hội nhập và phát triển mà vẫn giữ được cốt lõi bản sắc văn hóa dân tộc và ngăn chặn sự suy thoái đạo đức, lối sống. Bằng cách đặt con người vào vị trí trung tâm, chủ thể và là mục tiêu cao nhất của sự phát triển, Quyết định này được kỳ vọng sẽ khơi dậy mạnh mẽ nguồn lực nội sinh, biến các giá trị văn hóa thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, đồng thời tạo dựng một môi trường xã hội lành mạnh, văn minh, làm nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.

1. Tính thống nhất và biện chứng của các hệ giá trị trong phát triển đất nước

Các hệ giá trị cốt lõi được đề cập đến trong Quyết định 1189/QĐ-TTg là hệ giá trị quốc gia (hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc), hệ giá trị văn hóa (dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học), hệ giá trị gia đình (ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh) và chuẩn mực con người Việt Nam (yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo). Mối quan hệ giữa hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam là một chỉnh thể thống nhất, tương hỗ và thúc đẩy lẫn nhau, trong đó:

Con người là trung tâm: Con người vừa là chủ thể thực hành, lan tỏa giá trị, vừa là mục tiêu hướng đến của sự phát triển. Các phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam chính là nền tảng để xây dựng gia đình hạnh phúc, phát triển nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước bền vững, phồn vinh và hạnh phúc.

Gia đình là nền móng: Là môi trường đầu tiên hình thành, nuôi dưỡng nhân cách và là “mạch nguồn” trao truyền các giá trị đạo đức, văn hóa và lối sống giữa các thế hệ.

Văn hóa là nguồn lực nội sinh: Văn hóa tạo lập môi trường dân chủ, nhân văn để bồi dưỡng con người toàn diện, củng cố thiết chế gia đình và tạo đà cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Giá trị quốc gia là định hướng: Đóng vai trò kim chỉ nam cho mục tiêu và khát vọng phát triển; được hiện thực hóa sinh động thông qua sự hoàn thiện của con người, gia đình và môi trường văn hóa.

Inforgraphic by Canva

2. Các nhiệm vụ và giải pháp nhằm triển khai đồng bộ các hệ giá trị

Việc xác định rõ nội hàm và mối quan hệ biện chứng giữa các hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam là cơ sở lý luận và định hướng mục tiêu quan trọng. Tuy nhiên, để những giá trị cốt lõi này không chỉ dừng lại ở nhận thức mà thực sự thấm sâu vào mọi mặt đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh thúc đẩy đất nước phát triển bền vững, cần có một lộ trình hành động đồng bộ và thực tế. Các giải pháp được đưa ra trong Quyết định 1189/QĐ-TTg tập trung vào việc hoàn thiện thể chế và chính sách, đổi mới giáo dục, truyền thông, cũng như ứng dụng khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế. Sự kết nối này đảm bảo rằng các hệ giá trị sẽ trở thành động lực nội tại định hình nhân cách con người Việt Nam và diện mạo văn hóa dân tộc trong thời kỳ mới.

Inforgraphic by Canva

3. Vai trò của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trong thực hiện Quyết định 1189/QĐ-TTg

3.1. Vai trò của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Với chức năng nghiên cứu chuyên sâu về các lĩnh vực liên quan đến hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và con người chuẩn mực Việt Nam, vai trò của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) trong việc thực hiện Quyết định này tập trung vào các khía cạnh sau:

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn: Chủ trì nghiên cứu, chuẩn hóa nội hàm của các hệ giá trị; xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn để triển khai đồng bộ các hệ giá trị trong đời sống.

Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá: Chủ trì nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu về các hệ giá trị và bộ tiêu chí khung để theo dõi, đánh giá việc thực hiện các hệ giá trị; đồng thời đưa ra các dự báo về xu hướng biến đổi của các hệ giá trị này trong tương lai.

Xây dựng các mô hình thí điểm: Tham gia nghiên cứu, xây dựng và triển khai các mô hình thí điểm về thực hành các hệ giá trị phù hợp với từng lĩnh vực, ngành nghề và các nhóm đối tượng.

Tham mưu và khuyến nghị chính sách: Xây dựng các báo cáo chuyên sâu và đưa ra các khuyến nghị chính sách cho Chính phủ và các cơ quan liên quan dựa trên kết quả nghiên cứu thực tế.

Phối hợp liên ngành: Phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các bộ, ngành khác để chuẩn hóa nội dung giáo dục và tuyên truyền về hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

3.2. Vai trò của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới

Đóng góp về mặt lý luận và chuẩn hóa nội hàm các hệ giá trị: Với chức năng nghiên cứu chuyên sâu về con người và gia đình, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (Viện) đóng vai trò then chốt trong việc làm rõ các thành tố của “Hệ giá trị gia đình” (ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh) và “Chuẩn mực con người Việt Nam” (yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo). Sự đóng góp này tạo cơ sở lý luận khoa học vững chắc để các bộ, ngành và địa phương có thể cụ thể hóa thành các quy tắc ứng xử và tiêu chí thực hiện sát với thực tế.

Xây dựng bộ tiêu chí khung và công cụ đánh giá việc triển khai các hệ giá trị và dự báo xu hướng biến đổi: Viện có chức năng xây dựng các bộ chỉ số đo lường về phát triển con người, biến đổi gia đình và các vấn đề giới. Đây là nguồn lực quan trọng để xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về các hệ giá trị; phát triển bảng điều khiển (dashboard) theo dõi cho bộ, ngành, địa phương trong triển khai, thực hành các hệ giá trị và hình thành các báo cáo khuyến nghị chính sách có trọng tâm, trọng điểm và sát thực tiễn.

Nghiên cứu và xây dựng các mô hình thí điểm: Thông qua các nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn, Viện có thể đề xuất các mô hình về gia đình văn hóa kiểu mới, chuẩn mực ứng xử giới trong gia đình hiện đại, hay các mô hình phát triển con người toàn diện tại cộng đồng nhằm chuyển hóa các giá trị trừu tượng thành những hành động thực tế và khả thi.

Tham mưu chính sách và phản biện xã hội: Viện có thể đóng góp các báo cáo khoa học độc lập về thực trạng đạo đức, lối sống và các tác động tiêu cực ảnh hưởng đến việc triển khai các hệ giá trị. Từ đó, tham mưu cho Đảng các giải pháp kịp thời để nâng cao sức đề kháng cho người dân trước các tác động tiêu cực.

Hợp tác quốc tế: Là cơ quan nghiên cứu có truyền thống về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực gia đình, giới và phát triển con người, thông qua các hoạt động hợp tác nghiên cứu và tư vấn, Viện góp phần làm phong phú nội hàm các hệ giá trị của Việt Nam theo hướng vừa giữ vững bản sắc dân tộc, vừa đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển bền vững.

Trương Thị Thu Thủy