
Hình 1. Một số minh chứng thực tiễn về phát triển con người, bình đẳng giới và bảo vệ quyền con người ở Việt Nam
Từ một lát cắt không thể dựng thành “bức tranh nhân quyền”
Trên không gian mạng, một bức ảnh cắt rời khỏi bối cảnh đôi khi được dùng để thay thế cho cả một bản chất. Một vụ bạo lực gia đình, một tranh chấp lao động, một trường hợp trẻ em bị xâm hại, một biểu hiện định kiến giới - tất cả đều là những vấn đề xã hội cần được nhìn thẳng, xử lý nghiêm và khắc phục bằng chính sách. Nhưng từ một vụ việc cụ thể để quy kết rằng Việt Nam “không bảo đảm quyền con người” lại là một luận điệu khác: luận điệu biến ngoại lệ thành bản chất, biến hạn chế đang được sửa chữa thành công cụ công kích chính trị.
Đó là luận điệu không mới, nhưng nguy hiểm hơn
khi đặt
trong môi trường truyền thông số. Một đoạn video ngắn có thể được chia sẻ hàng nghìn lần trước khi sự thật kịp được kiểm chứng. Dòng trạng thái giật gân có thể dẫn dắt cảm xúc mạnh hơn lý giải chính sách. Và khi cảm xúc lấn át dữ kiện, người đọc rất dễ bị đẩy vào một kết luận đã được sắp đặt sẵn. Vì vậy, đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người, phát triển con người và bình đẳng giới không thể dừng ở việc phản ứng từng vụ việc mà cần đi xa hơn: đặt từng hiện tượng vào đúng bối cảnh, làm rõ thành tựu và những việc còn phải tiếp tục chỉnh sửa hoàn thiện. Việc đánh giá cần xem xét cách Nhà nước và cộng đồng nhận diện vấn đề, vận hành cơ chế xử lý, thực hiện chính sách bảo vệ người dân và từng bước khắc phục những bất cập.
Ở Việt Nam, quyền con người không chỉ nằm ở tuyên bố pháp lý mà được hiện thực hóa trong đời sống: trẻ em được đến trường; bệnh nhân nghèo được bảo hiểm y tế chi trả; phụ nữ có cơ hội tham gia quản lý, điều hành; người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt không bị bỏ lại phía sau. Chính những thực tế ấy tạo nên sức nặng của lập luận phản bác trước các quan điểm sai trái, thù địch. Trong đó, bình đẳng giới là một phần tất yếu của bảo đảm quyền con người, bởi mọi người cần có cơ hội bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực, tham gia đời sống xã hội và thụ hưởng thành quả phát triển, không bị phân biệt đối xử vì giới. Bài viết xem xét bình đẳng giới như một phần tất yếu của quyền con người,
, bởi quyền bình đẳng và không bị phân biệt đối xử là điều kiện để mỗi người thụ hưởng các quyền của mình (Quốc hội, 2013, Điều 16, Điều 26).
Khi con người là đích đến của phát triển
Điểm nhất quán trong đường lối phát triển của Việt Nam là không xem tăng trưởng kinh tế như mục tiêu tự thân. Tăng trưởng chỉ có ý nghĩa đầy đủ khi đời sống nhân dân tốt hơn, cơ hội phát triển rộng hơn, công bằng xã hội được bảo đảm hơn và con người được phát triển toàn diện hơn. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh yêu cầu phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc
(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021). Nói cách khác, mọi thành tựu phát triển cuối cùng phải trở về với con người, vì con người và do con người.
Hiến pháp năm 2013 dành Chương II quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân (Quốc hội, 2013). Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, khẳng định quyền con người là giá trị được Nhà nước ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm. Nhưng cũng cần nói rõ: không có quyền con người trừu tượng, đứng ngoài lịch sử, đứng ngoài cộng đồng, đứng ngoài pháp luật. Ở Việt Nam, bảo đảm quyền con người luôn gắn với độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, ổn định chính trị - xã hội, phát triển bền vững, trách nhiệm công dân và lợi ích chính đáng của cộng đồng.
Trong mạch phát triển ấy, bình đẳng giới là một thước đo tinh nhạy, phản ánh tiến bộ xã hội. Bình đẳng giới không chỉ là bảo vệ quyền của phụ nữ, mà còn tháo gỡ rào cản định kiến và mở thêm cơ hội phát triển. Một xã hội không thể nói đến phát triển con người toàn diện nếu nhóm dễ bị tổn thương vẫn bị đặt ở bên lề của giáo dục, y tế, việc làm, an sinh và đời sống xã hội.
Bởi vậy, khi có luận điệu cố tình đối lập quyền con người với vai trò lãnh đạo của Đảng, đối lập bình đẳng giới với giá trị gia đình, đối lập quyền cá nhân với trách nhiệm xã hội, cần chỉ rõ tính cắt rời và cực đoan trong cách tiếp cận đó. Quyền con người ở Việt Nam không phải là thứ được hô lên trong khoảng trống, mà được đặt trong một tiến trình phát triển có chủ quyền, có pháp luật, có trách nhiệm xã hội và có mục tiêu nhân văn rõ ràng.
Những con số biết nói về đời sống con người
Trong đấu tranh tư tưởng, một lập luận chỉ có sức nặng khi được nâng đỡ bằng thực tiễn. Nếu các quan điểm sai trái thường dựa vào cảm tính, lát cắt và quy chụp, thì phản bác thuyết phục phải bắt đầu từ dữ liệu, xu hướng và kết quả cụ thể.
Xem xét từ chỉ số tổng hợp có ý nghĩa phản ánh
mức độ phát triển của một
quốc gia hoặc vùng lãnh thổ
là Chỉ số phát triển con người (HDI)
cho thấy trong suốt nhiều năm
Việt Nam luôn được xếp vào nhóm các quốc gia có mức phát triển con người cao
.
Theo UNDP, HDI của Việt Nam năm 2023 đạt 0,766, thuộc nhóm quốc gia có mức phát triển con người cao, xếp thứ 93 trong 193 quốc gia và vùng lãnh thổ; trong giai đoạn 1990-2023, HDI của Việt Nam tăng từ 0,499 lên 0,766 (United Nations Development Programme [UNDP], 2025).
Đằng sau sự dịch chuyển ấy không chỉ trong báo cáo quốc tế. Đó là quá trình mở rộng cơ hội học tập, nâng cao tuổi thọ, cải thiện thu nhập và chất lượng sống của người dân.
Ở lĩnh vực giảm nghèo, theo Quyết định số 806/QĐ-BNNMT ngày 11.03.26 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kết quả rà soát năm 2025 cho thấy tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều là 1,30%; tỷ lệ hộ cận nghèo là 1,65%; tổng tỷ lệ nghèo đa chiều là 2,95% (Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 2026).
Điều đáng chú ý không chỉ là tỷ lệ giảm, mà là cách tiếp cận nghèo đa chiều: nghèo không còn được nhìn đơn thuần qua thu nhập, mà gắn với khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, thông tin và các dịch vụ xã hội cơ bản. Một tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống không chỉ là kết quả trong bảng thống kê. Phía sau đó là căn nhà được sửa lại, là tấm thẻ bảo hiểm y tế được sử dụng khi đau ốm, là đứa trẻ không phải bỏ học giữa chừng, là người lao động có thêm cơ hội tự đứng vững. Chính ở điểm này, chính sách an sinh không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ trước mắt, mà còn hướng tới nâng năng lực phát triển của con người.
Ở lĩnh vực y tế, chủ trương thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân tiếp tục được đặt ra như một trụ cột an sinh. Chỉ thị số 52-CT/TW ngày 03/10/2025 của Ban Bí thư về thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân trong giai đoạn mới thể hiện rõ định hướng bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe, nhất là đối với người nghèo, người yếu thế, người dân ở vùng khó khăn (Ban Bí thư, 2025).
Nhìn từ các chỉ dấu đó, có thể khẳng định: hạn chế trong thực tiễn không phủ nhận thành tựu. Ngược lại, việc thừa nhận hạn chế và tiếp tục hoàn thiện chính sách cho thấy tính nghiêm túc của Nhà nước trong bảo đảm quyền con người. Không thể lấy một vụ việc đơn lẻ để phủ nhận cả quá trình mở rộng quyền, nâng cao năng lực và cải thiện đời sống của hàng triệu người dân.
Bình đẳng giới không nằm ngoài câu chuyện phát triển
Nếu phát triển con người là mục tiêu tổng quát, thì bình đẳng giới là một lát cắt đặc biệt quan trọng để đo mức độ bao trùm của phát triển. Một quốc gia không thể khai thác đầy đủ nguồn lực con người nếu một nửa dân số còn bị ràng buộc bởi định kiến, thiếu cơ hội hoặc chịu bất lợi trong tiếp cận nguồn lực.
Việt Nam đã có khung pháp lý và chính sách tương đối đầy đủ về bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình, bảo vệ phụ nữ và trẻ em, thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong chính trị, kinh tế, khoa học, giáo dục và đời sống cộng đồng. Trên thực tế, tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XV đạt 30,26%, thuộc nhóm cao ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương; phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn trong lực lượng lao động và ngày càng hiện diện rõ hơn trong quản lý, điều hành, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo (Ủy ban Quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam, 2025).
Những con số ấy cho thấy bình đẳng giới ở Việt Nam không dừng ở khẩu hiệu, mà được đo bằng sự tham gia xã hội cụ thể.
Tuy nhiên, viết về bình đẳng giới một cách nghiêm túc không thể chỉ chọn những điểm sáng. Định kiến giới, bạo lực gia đình, chênh lệch cơ hội nghề nghiệp, gánh nặng chăm sóc không được trả công, nguy cơ phụ nữ và trẻ em gái bị tổn thương trên không gian mạng vẫn là thách thức có thật. Báo cáo Chỉ số khoảng cách giới toàn cầu năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế thế giới cũng cho thấy Việt Nam còn những mặt cần cải thiện (World Economic Forum, 2025). Bảo vệ thành tựu không có nghĩa là tự bằng lòng; phản bác xuyên tạc càng không có nghĩa là né tránh khuyết điểm.
Điểm khác biệt nằm ở phương pháp đánh giá. Người có trách nhiệm nhìn nhận hạn chế để hoàn thiện chính sách, tăng cường thực thi pháp luật, thay đổi chuẩn mực xã hội và bảo vệ tốt hơn người dễ bị tổn thương. Ngược lại, các luận điệu sai trái thường khai thác hạn chế để quy chụp bản chất, biến vấn đề xã hội thành công cụ công kích chính trị. Phê bình xây dựng làm cho xã hội tốt hơn; lợi dụng phê bình để phá hoại niềm tin xã hội lại là một câu chuyện khác.
Bốn luận điệu cần nhận diện rõ
Thứ nhất là tuyệt đối hóa một mô hình dân chủ, nhân quyền nhất định rồi áp đặt cho Việt Nam như thước đo duy nhất. Quyền con người có giá trị phổ quát, nhưng phương thức bảo đảm quyền cần gắn với điều kiện lịch sử, văn hóa, pháp lý, trình độ phát triển của từng quốc gia. Không một mô hình bên ngoài nào có quyền tự nhận là khuôn mẫu duy nhất để phán xét mọi xã hội.
Thứ hai là lấy ngoại lệ để phủ nhận bản chất. Một vụ bạo lực gia đình, một trường hợp vi phạm quyền trẻ em hay một sai sót trong thực thi chính sách có thể và cần phải được xử lý nghiêm minh. Nhưng biến những trường hợp ấy thành kết luận rằng Việt Nam “không bảo đảm quyền con người” là cách lập luận thiếu thiện chí. Cần xem xét cách Nhà nước nhận diện vấn đề, điều chỉnh chính sách và hoàn thiện các thiết chế bảo vệ người dân.
Thứ ba là cực đoan hóa vấn đề giới và gia đình. Một số luận điệu cố tình đối lập phụ nữ với gia đình. Cách nhìn này không giúp thúc đẩy bình đẳng giới, mà đẩy vấn đề giới thành xung đột xã hội. Việt Nam thúc đẩy bình đẳng giới trên nền tảng mở cơ hội phát triển, đồng thời giữ gìn những giá trị tích cực của gia đình và cộng đồng.
Thứ tư là lợi dụng không gian mạng để tạo hiệu ứng nhận thức sai lệch. Một hình ảnh cắt ghép hay một thông tin thiếu kiểm chứng có thể lan truyền nhanh hơn nhiều lần so với thông tin chính thống. Trong môi trường ấy, nếu chỉ phản ứng chậm, khô cứng, nặng hành chính, tiếng nói đúng sẽ dễ bị lấn át. Vì vậy, đấu tranh phản bác phải chuyển từ thế bị động sang chủ động: cung cấp dữ liệu, giải thích chính sách, kể những câu chuyện thực tiễn và tạo “sức đề kháng” nhận thức cho xã hội.
Muốn phản bác thuyết phục, phải biết kể đúng sự thật khách quan
Đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người, phát triển con người và bình đẳng giới trước hết đòi hỏi một nền tảng nghiên cứu thực chứng tốt hơn. Các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan chuyên môn cần xây dựng cơ sở dữ liệu cập nhật về phát triển con người, giới, gia đình, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, lao động nữ, nhóm dễ bị tổn thương trong chuyển đổi số.
Cùng với đó, truyền thông chính sách phải gần đời sống hơn. Nói về quyền và bình đẳng giới không thể chỉ bằng ngôn ngữ văn bản, mà cần bằng ngôn ngữ người dân có thể hiểu, có thể kiểm chứng từ trải nghiệm của chính mình. Chính sách tốt cần được giải thích rõ; thành tựu cần được chứng minh bằng con số và câu chuyện cụ thể; hạn chế cần được nói thẳng với tinh thần xây dựng. Một thông điệp có sức lan tỏa không chỉ đúng nội dung, mà còn đúng thời điểm và đối tượng.
Ở đây, yêu cầu kết hợp giữa “xây” và “chống” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. “Xây” là củng cố niềm tin bằng thành tựu, chính sách, mô hình tốt, những thay đổi tích cực trong đời sống nhân dân. “Chống” là nhận diện, vạch rõ và phản bác kịp thời các luận điệu cắt xén, áp đặt, quy chụp, xuyên tạc. “Xây” mà không “chống” thì dễ thiếu sức đề kháng; “chống” mà không “xây” thì dễ nặng về phản ứng, thiếu khả năng thuyết phục lâu dài.
Đội ngũ trí thức, nhà khoa học xã hội, chuyên gia về con người, giới, gia đình và phát triển cũng cần khẳng định vai trò và tham gia rõ nét hơn trên các diễn đàn công chúng. Những vấn đề như quyền con người, bình đẳng giới, an sinh, nhóm yếu thế, biến đổi gia đình, già hóa dân số, trẻ em trong môi trường số đều đòi hỏi tri thức chuyên sâu. Những tri thức ấy cần vượt ra khỏi khuôn khổ của các báo cáo nghiên cứu để đi vào đời sống thông qua các bài viết, hoạt động tham vấn chính sách, qua đó góp phần nâng cao chất lượng thông tin và định hướng dư luận xã hội.
Trên bình diện quốc tế, Việt Nam được bầu làm thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025 và tái đắc cử nhiệm kỳ 2026-2028 với 180 phiếu ủng hộ, cao nhất Nhóm châu Á - Thái Bình Dương, là một chỉ dấu về sự ghi nhận đối với nỗ lực và cam kết của Việt Nam (Bộ Ngoại giao, 2025).
Nhưng sự ghi nhận bên ngoài không thay thế yêu cầu tự hoàn thiện. Càng hội nhập sâu, Việt Nam càng cần nâng cao chất lượng chính sách, hiệu quả thực thi và năng lực đối thoại, giải thích, phản bác.
Kết luận
Phát triển con người và bảo vệ quyền con người là một quá trình lâu dài, vừa có thành tựu, vừa có thách thức. Không thể chấp nhận những cách nhìn phiến diện, cắt xén, áp đặt nhằm phủ nhận bản chất nhân văn của đường lối phát triển và thành tựu đổi mới của đất nước.
Trong kỷ nguyên mới, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực dân chủ, nhân quyền, giới và phát triển con người đòi hỏi bản lĩnh chính trị, luận cứ khoa học và phương thức truyền thông hiện đại. Thực tiễn phát triển của Việt Nam cho thấy quyền con người không chỉ nằm trong tuyên bố pháp lý, mà được hiện thực hóa trong chính sách an sinh, cơ hội việc làm, sự tham gia của phụ nữ, sự chăm lo đối với các nhóm dễ bị tổn thương... Chính thực tiễn ấy là câu trả lời thuyết phục nhất trước các quan điểm sai trái, thù địch.
Lê Thị Liễu Hạnh
Tài liệu tham khảo
Ban Bí thư. (2025).
Chỉ thị số 52-CT/TW ngày 3 tháng 10 năm 2025 về thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân trong giai đoạn mới.
https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/chi-thi-52-ct-tw-cua-ban-bi-thu-ve-thuc-hien-bao-hiem-y-te-toan-dan-trong-giai-doan-moi-11925101515521756.htm
Bộ Ngoại giao. (2025, 15 tháng 10).
Việt Nam tái đắc cử vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026–2028
. https://vnembassy-paris.mofa.gov.vn/vi/web/guest/tin-chi-tiet/chi-tiet/viet-nam-tai-dac-cu-vao-hoi-dong-nhan-quyen-lien-hop-quoc-nhiem-ky-2026-8211-2028-57692-140.html
Bộ Nông nghiệp và Môi trường. (2026).
Quyết định số 806/QĐ-BNNMT ngày 11 tháng 3 năm 2026 công bố kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2025 theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Van-hoa-Xa-hoi/Quyet-dinh-806-QD-BNNMT-2026-cong-bo-ket-qua-ra-soat-ho-ngheo-theo-chuan-ngheo-da-chieu-697329.aspx
Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021).
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập 1). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Quốc hội. (2013).
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=171264&pageid=27160&typegroupid=1
Ủy ban Quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam. (2025).
Việt Nam luôn coi bình đẳng giới là nền tảng của tiến bộ xã hội và phát triển bền vững
. https://ncfaw.moha.gov.vn/tin-tuc/tin-tuc-su-kien/hoat-dong-cua-bo-nganh/viet-nam-luon-coi-binh-dang-gioi-la-nen-tang-cua-tien-bo-xa-hoi-va-phat-trien-ben-vung
United Nations Development Programme. (2025, 7 tháng 5).
Việt Nam duy trì mức Phát triển Con người cao: Báo cáo của UNDP
. https://www.undp.org/vi/vietnam/press-releases/viet-nam-duy-tri-muc-phat-trien-con-nguoi-cao-bao-cao-cua-undp
World Economic Forum. (2025).
Global gender gap report 2025
. https://reports.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2025.pdf