Tọa đàm khoa học: Xác định khung xây dựng bộ công cụ khảo sát
Ngày 18 tháng 11 năm 2026, tại Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới đã diễn ra buổi Tọa đàm khoa học “Xác định khung xây dựng bộ công cụ khảo sát”. Tọa đàm thuộc khuôn khổ nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc góp phần xây dựng gia đình Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số” (Mã số: KHXH/CT-NV/2026-04-03), do TS. Nguyễn Đình Tuấn làm chủ nhiệm. Tọa đàm nhằm thảo luận, xin ý kiến chuyên gia và các nhà khoa học về khung xây dựng bộ công cụ khảo sát.

          Sau khi phát biểu khai mạc Tọa đàm, chủ nhiệm nhiệm vụ, TS. Nguyễn Đình Tuấn, đã trình bày nội dung về “Nhận diện và thao tác hóa các khái niệm then chốt trong nghiên cứu phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc góp phần xây dựng gia đình Việt Nam’’. Bài tham luận tập trung làm rõ nội hàm các khái niệm cơ bản của Nhiệm vụ, đặc biệt là khái niệm truyền thống tốt đẹp của dân tộc, phát huy truyền thống và xây dựng gia đình Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số. Trên cơ sở đó, tham luận đề xuất các chiều cạnh và chỉ báo cần làm rõ để nhận diện, đo lường việc thực hành, trao truyền, kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống trong đời sống gia đình; đồng thời xác định cơ sở phân tích mối liên hệ giữa việc phát huy các giá trị truyền thống với xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh.

          Tiếp theo, GS.TS. Nguyễn Hữu Minh trình bày về “Khung chỉ báo xây dựng bộ công cụ khảo sát đề tài Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc góp phần xây dựng gia đình Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số”. Tham luận tập trung đề xuất hệ thống chỉ báo nhằm nhận diện các giá trị truyền thống gắn với gia đình, đánh giá thực trạng phát huy những giá trị này và xác định các yếu tố ảnh hưởng trong bối cảnh chuyển đổi số. Về nhận diện truyền thống, tham luận tập trung vào các giá trị tiêu biểu như cần cù, tiết kiệm; hiếu học, coi trọng tri thức; hiếu thảo, hiếu nghĩa; thủy chung, trách nhiệm; đồng thời đề cập đến truyền thống yêu nước, đoàn kết, tương thân tương ái, giữ gìn bản sắc văn hóa và lối sống trung thực. Các giá trị này được cụ thể hóa qua hai nhóm chỉ báo về nhận thức và hành vi thực hành, trong đó chú ý đến những biểu hiện mới trên môi trường số, chẳng hạn ứng dụng công nghệ trong phát triển kinh tế gia đình, học tập, kết nối các thế hệ, chăm sóc người thân và duy trì quan hệ gia đình. Đối với thực trạng phát huy truyền thống, tham luận xây dựng hệ thống chỉ báo theo các phương diện: xây dựng gia đình no ấm, hạnh phúc, tiến bộ và văn minh. Các nội dung được đề cập bao gồm phát triển kinh tế, quản lý tài chính và tiết kiệm; duy trì sự gắn kết, chia sẻ tình cảm giữa các thành viên; thực hiện bình đẳng giới, chia sẻ trách nhiệm, tôn trọng quyền trẻ em, phòng chống bạo lực gia đình và xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Tham luận cũng xác định các nhóm yếu tố cần xem xét khi phân tích việc phát huy truyền thống, gồm chính sách và pháp luật, hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa, kinh tế - xã hội, giáo dục và truyền thông, văn hóa. Từ hệ thống chỉ báo về nhận diện truyền thống, thực trạng phát huy và các yếu tố ảnh hưởng, tác giả nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện bộ chỉ báo, làm cơ sở xây dựng các công cụ thu thập thông tin như bảng hỏi khảo sát, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm và bảng kiểm. Đây là bước quan trọng nhằm bảo đảm các công cụ khảo sát có khả năng thu thập dữ liệu phù hợp, phục vụ phân tích và đánh giá toàn diện vấn đề nghiên cứu.

Picture 1

Toàn cảnh Tọa đàm

         Đặc biệt, GS.TS. Nguyễn Hữu Minh nhấn mạnh rằng mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về truyền thống dân tộc và gia đình, vấn đề phát huy những truyền thống đó cụ thể như thế nào và bằng cách nào vẫn cần được nghiên cứu sâu hơn. Do đó, cần tiến hành tổng quan có hệ thống các nghiên cứu ở Việt Nam để xác định những giá trị truyền thống đã được quan tâm nghiên cứu, những nội dung còn ít được đề cập, từ đó lựa chọn trọng tâm và chỉ báo phù hợp. Việc nhận diện truyền thống không nên dàn trải mà cần có sự chọn lọc, bảo đảm các chỉ báo phản ánh được cả nhận thức về giá trị và hành vi thực hành trong đời sống gia đình. Một vấn đề quan trọng khác được đặt ra là cần xây dựng các giả định ban đầu về giải pháp để đưa vào thiết kế khảo sát, tạo cơ sở phân tích và đề xuất giải pháp từ kết quả nghiên cứu. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng không chỉ dừng ở nhận diện mà cần làm rõ chúng tác động như thế nào đến thực trạng phát huy các giá trị truyền thống. Đây sẽ là căn cứ để xác định những điều kiện và cách thức phát huy phù hợp. Để thực hiện được điều này, nhiệm vụ cần kết hợp nhiều phương pháp và nguồn thông tin, gồm khảo sát bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, bảng kiểm kê các hoạt động đã được cơ quan chính quyền triển khai và tọa đàm chuyên gia. Từ những nội dung trên, việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống chỉ báo và bộ công cụ thu thập thông tin được xác định là yêu cầu quan trọng, nhằm bảo đảm nghiên cứu không chỉ dừng ở việc nhận diện các giá trị truyền thống mà còn làm rõ thực trạng, cơ chế phát huy và các điều kiện cần thiết để những giá trị này tiếp tục đóng góp vào xây dựng gia đình Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số.

         Bài tham luận về “Xây dựng bộ công cụ khảo sát: Một số vấn đề cần quan tâm” của TS. Trần Thị Cẩm Nhung tập trung trình bày định hướng xây dựng khung phân tích cho nghiên cứu về phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong xây dựng gia đình Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số. Các giá trị được lựa chọn khảo sát gồm yêu nước, đoàn kết, tương thân tương ái, trọng dân, hiếu thảo, chung thủy, hiếu học, cần cù, trung thực và nhân ái. Tham luận đề xuất xem xét hai phương diện: nhận thức, thái độ của người dân đối với các giá trị truyền thống và việc thực hành, duy trì, giáo dục, trao truyền các giá trị này trong gia đình. Tham luận đồng thời gợi mở các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát huy giá trị truyền thống, bao gồm đặc điểm nhân khẩu học, vị thế kinh tế - xã hội, môi trường văn hóa, cấu trúc và loại hình gia đình, tình trạng di cư và tác động của công nghệ. Đáng chú ý, những hình thái gia đình mới, như gia đình có thành viên sống xa nhau do di cư lao động, gia đình đa văn hóa, gia đình đơn thân và gia đình khuyết thế hệ, được đặt ra như những khía cạnh cần quan tâm. Công nghệ và mạng xã hội cũng được xem xét ở cả phương diện mở rộng kết nối gia đình và làm thay đổi tương tác, sinh hoạt, chức năng giáo dục của gia đình. Về phương pháp, tham luận đề xuất kết hợp khảo sát định lượng để nhận diện thực trạng nhận thức và thực hành các giá trị truyền thống với nghiên cứu định tính nhằm lý giải sâu hơn những vấn đề phát hiện, tìm hiểu các mô hình cộng đồng tiêu biểu và đề xuất giải pháp. Cách tiếp cận này hướng tới làm rõ những yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở việc gìn giữ, phát huy các giá trị truyền thống trong đời sống gia đình Việt Nam hiện nay.

         Tại phiên thảo luận, các ý kiến tập trung góp ý về việc hoàn thiện khung xây dựng công cụ khảo sát và lựa chọn phương pháp nghiên cứu phù hợp với phạm vi rộng và tính đa dạng của chủ đề. Một số ý kiến chia sẻ kinh nghiệm xây dựng khung đo lường và bảng hỏi, nhấn mạnh việc tham khảo các khung nghiên cứu sẵn có của các tổ chức, đơn vị nghiên cứu, đồng thời kế thừa kinh nghiệm triển khai thực tế từ những nghiên cứu trước. Các đại biểu cũng đề xuất chú trọng chiều sâu lịch sử và văn hóa khi nghiên cứu giá trị gia đình Việt Nam, thông qua khai thác các công trình đầu thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX về gia đình, văn hóa, tâm lý dân tộc, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, cũng như ca dao, tục ngữ. Đây sẽ là cơ sở để tìm hiểu sự biến đổi trong quan niệm và thực hành các giá trị gia đình qua các thời kỳ.

         Nhiều ý kiến lưu ý tính đa dạng và khác biệt của các giá trị truyền thống theo vùng miền, địa bàn và loại hình gia đình. Vì vậy, cần thao tác hóa rõ ràng các khái niệm, xác định giá trị nào được coi là tốt đẹp và xem xét sự phù hợp của chúng trong từng bối cảnh cụ thể. Khác biệt giữa nông thôn và thành thị, đặc điểm văn hóa vùng miền cũng như tập quán gia đình, chẳng hạn quy tắc thừa kế tài sản, cần được quan tâm trong thiết kế nghiên cứu. Một số đại biểu đề xuất tiến hành nghiên cứu định tính trước để nhận diện các nhóm giá trị chủ yếu, làm cơ sở xây dựng bảng hỏi và triển khai khảo sát định lượng. Bên cạnh đó, các ý kiến gợi mở cần chú ý đến độ trễ của các chuẩn mực văn hóa gia đình trước những biến đổi xã hội, đồng thời xem xét khả năng hình thành những chuẩn mực và giá trị mới trong môi trường số. Việc phân tích nên làm rõ mối liên hệ giữa các giá trị truyền thống gắn với gia đình, sự biến đổi của các giá trị đó trong bối cảnh chuyển đổi số và định hướng phát huy trong điều kiện mới. Một số ý kiến cũng nhấn mạnh không nên dàn trải quá nhiều vào việc nhận diện các giá trị, mà cần dành trọng tâm cho nội dung phát huy. Theo đó, nghiên cứu nên xây dựng những giả định về nhu cầu và điều kiện thực tế, từ đó đề xuất các giải pháp có cơ sở và phù hợp với những thay đổi trong đời sống gia đình hiện nay.

         Kết luận tọa đàm, TS. Nguyễn Đình Tuấn gửi lời cảm ơn GS.TS. Nguyễn Hữu Minh, các diễn giả và các nhà khoa học tham dự tọa đàm. TS. Nguyễn Đình Tuấn ghi nhận và đánh giá cao các bài tham luận, các ý kiến trao đổi tại Tọa đàm. Tọa đàm ngày hôm nay có ý nghĩa quan trọng, góp phần làm rõ cơ sở lý luận, phương pháp luận và những yêu cầu đặt ra đối với xây dựng bộ công cụ khảo sát của nhiệm vụ. Các tham luận đã tiếp cận từ việc nhận diện, thao tác hóa các khái niệm then chốt đến xác định khung chỉ báo và những vấn đề cần quan tâm trong thiết kế công cụ khảo sát. Đây là những nội dung có mối liên hệ chặt chẽ, tạo cơ sở quan trọng cho việc triển khai nghiên cứu thực nghiệm của nhiệm vụ.

Nguyễn Lê

  • Sinh hoạt khoa học: Trao đổi các hướng nghiên cứu về giới, gia đình và phát triển

    Ngày 19/11/2026, Phòng Nghiên cứu Giới và Phát triển, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới tổ chức sinh hoạt khoa học với các báo cáo nghiên cứu tập trung vào các vấn đề về giới, gia đình, giáo dục và phát triển. Buổi sinh hoạt là dịp để các cán bộ nghiên cứu trình bày kết quả, trao đổi học thuật, tiếp nhận ý kiến phản biện và hoàn thiện các hướng nghiên cứu chuyên môn.

  • Phân biệt tuổi tác đối với người cao tuổi trong môi trường gia đình từ góc độ lý thuyết và thực tiễn nghiên cứu tại Việt Nam

    Nghiên cứu về phân biệt tuổi tác đối với người cao tuổi (NCT) thường tập trung vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe hoặc thị trường lao động, trong khi môi trường gia đình lại ít được chú ý. Bài viết này tổng quan các khung lý thuyết nền tảng về phân biệt tuổi tác đối với NCT, bao gồm thuyết hiện đại hóa, định kiến tuổi tác, phân biệt tuổi tác nhân từ và phân biệt tuổi tác nội tâm hóa, để làm rõ những cơ chế phân biệt đối xử đối với NCT trong môi trường gia đình. Khi đặt trong bối cảnh xã hội Việt Nam đang chuyển đổi mạnh mẽ từ truyền thống sang hiện đại, bài viết phân tích sự đứt gãy của “chữ Hiếu”, sự tước đoạt quyền tự quyết. Qua đó, nghiên cứu chỉ ra những khoảng trống trong nghiên cứu ở Việt Nam về chủ đề này và đề xuất các hướng nghiên cứu trong tương lai, đồng thời nhấn mạnh việc ứng dụng các phương pháp liên ngành, phối hợp định lượng và định tính để làm rõ hơn các chiều kích tinh vi của phân biệt tuổi tác, góp phần xây dựng các chính sách an sinh xã hội toàn diện hơn vì mục tiêu già

  • Định giá công việc chăm sóc - Gợi mở giải pháp phát huy vai trò của nữ giới trong phát triển kinh tế bạc

    Tại Hội thảo “Vai trò của nữ giới trong phát triển nền kinh tế bạc” do Học viện Tài chính tổ chức, TS. Trần Thị Hồng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, đã trình bày tham luận “Vai trò của nữ giới trong kinh tế chăm sóc thông qua cơ chế định giá công việc chăm sóc và các giải pháp chuyển hóa thành động lực tăng trưởng kinh tế”. Tham luận góp phần làm rõ giá trị kinh tế của công việc chăm sóc, đặc biệt là lao động chăm sóc không được trả công do phụ nữ đảm nhận, đồng thời đề xuất các giải pháp đo lường, ghi nhận và chuyển hóa nguồn lực này thành động lực phát triển kinh tế.

  • Quan niệm về sự chuẩn bị cho tuổi già của người dân đô thị hiện nay (nghiên cứu tại Hà Nội)

    Việc chuẩn bị cho tuổi già sẽ giúp cá nhân đảm bảo chất lượng cuộc sống khi về già, đồng thời làm giảm gánh nặng cho hệ thống phúc lợi của nhà nước. Tuy nhiên, chủ đề này còn chưa được quan tâm nhiều ở Việt Nam. 

  • Ảnh hưởng của việc cha mẹ lao động di cư nông thôn - đô thị đến chăm sóc và giáo dục con cái

    Sử dụng phương pháp phân tích tư liệu sẵn có từ các nghiên cứu trong khu vực về ảnh hưởng của cha mẹ di cư đến con cái, bài viết hướng đến nhóm trẻ em trong các gia đình di cư nhằm tìm hiểu những ảnh hưởng của việc cha mẹ di cư đến việc chăm sóc và giáo dục con cái.

  • Biến đổi chức năng kinh tế và giáo dục trong các gia đình có người di cư lao động quốc tế

    Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, hiện tượng người lao động Việt Nam di cư đi làm việc ở nước ngoài ngày càng phổ biến, kéo theo những biến đổi đáng kể trong cấu trúc và chức năng gia đình. Bài viết phân tích sự biến đổi chức năng kinh tế và chức năng giáo dục trong các gia đình có người di cư lao động quốc tế. Kết quả cho thấy, mặc dù kiều hối do bố, mẹ đi lao động nước ngoài gửi về góp phần cải thiện đời sống và nâng cao khả năng tiếp cận giáo dục của trẻ, nhưng sự vắng mặt của cha/mẹ trong thời gian dài làm suy giảm chức năng giáo dục trực tiếp, ảnh hưởng đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ em. Từ đó, tác giả đưa ra kết luận và một số ý kiến của cá nhân về sự biến đổi chức năng kinh tế và giáo dục trong các gia đình có bố, mẹ di cư lao động quốc tế.

  • Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Giữ gia đình là giữ nếp nhà, giữ văn hóa, giữ sức mạnh trường tồn của dân tộc

    Nhân dịp kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 – 28/6/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gửi Thư chúc mừng tới các gia đình Việt Nam ở trong nước và nước ngoài, khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của gia đình đối với sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới. Trang thông tin điện tử Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới xin trân trọng giới thiệu toàn văn nội dung thư.

  • Kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 – 28/6/2026): Gia đình hạnh phúc – Quốc gia thịnh vượng

    Ngày 28/6 hằng năm là Ngày Gia đình Việt Nam – dịp để tôn vinh những giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam, đồng thời khẳng định vai trò của gia đình trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Năm 2026 đánh dấu 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 – 28/6/2026) với chủ đề "Gia đình hạnh phúc – Quốc gia thịnh vượng", nhấn mạnh thông điệp: xây dựng gia đình hạnh phúc chính là nền tảng quan trọng để phát triển con người, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và hướng tới sự phát triển bền vững của quốc gia.

  • Kỷ niệm 25 năm ngày Gia đình Việt Nam (28/06/2001 - 28/06/2026): Quan điểm của Đảng về xây dựng gia đình

    Năm 2026 đánh dấu cột mốc 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/06/2001 - 28/06/2026). Nhìn lại chặng đường một phần tư thế kỷ, có thể thấy rõ sự nhất quán và phát triển liên tục trong quan điểm của Đảng về xây dựng gia đình Việt Nam, từ việc xác định gia đình là “tế bào của xã hội” đến việc xây dựng “hệ giá trị gia đình” chuẩn mực trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

  • Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam qua các thời kỳ - Thực trạng và giải pháp”

    Nhân kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026), ngày 24/6 tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam qua các thời kỳ - Thực trạng và giải pháp”. Hội thảo là diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý cùng nhau trao đổi, thảo luận về thực trạng, xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam và các giải pháp, kiến nghị xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh trong kỷ nguyên phát triển mới.

Tin liên quan
1 2 3 4 5  ... 
image advertisement
Tin mới
Thông báo
Ấn phẩm
Thống kê truy cập
  • Đang online: 1
  • Hôm nay: 1
  • Trong tuần: 1
  • Tất cả: 1
VIỆN NGHIÊN CỨU CON NGƯỜI, GIA ĐÌNH VÀ GIỚI
Địa chỉ: Số 27 Trần Xuân Soạn, Hai Bà Trưng, Hà Nội (trụ sở chính)
9A Kim Mã Thượng, Ba Đình, Hà Nội
Điện thoại: 024.38252372
Email: ihfgs.vass@gmail.com