Trong khuôn khổ thực hiện đề tài “Nghiên cứu một số vấn đề xã hội vùng biên giới đất liền Việt Nam góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh, chính trị trong điều kiện hiện nay” thuộc Chương trình trọng điểm cấp Bộ: Nghiên cứu tổng thể vùng biên giới đất liền ở Việt Nam góp phần phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh, chính trị trong điều kiện hiện nay, ngày 12 tháng 9 năm 2025 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới tổ chức Hội thảo với chủ đề "Một số vấn đề xã hội đặt ra đối với phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh, chính trị ở các vùng biên giới đất liền Việt Nam hiện nay". 

PGS. TS. Chu Văn Tuấn, Chủ nhiệm Chương trình phát biểu chào mừng Hội thảo

     Hội thảo được tổ chức nhằm đánh giá thực trạng, phân tích các yếu tố tác động và nhận diện những vấn đề xã hội đang đặt ra đối với phát triển dân số, di cư, xóa đói giảm nghèo, an dân tại các vùng biên giới đất liền của Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh, chính trị vùng biên giới.

TS. Nguyễn Đình Tuấn, Chủ nhiệm đề tài trình bày tham luận

     Tham dự Hội thảo có gần 50 đại biểu là đại diện của Ban Chủ nhiệm Chương tr ình trọng điểm cấp Bộ và các nhà khoa học đầu ngành trong lĩnh vực nghiên cứu về dân tộc, dân tộc thiểu số cùng các giảng viên đến từ trường Đại học Lao động xã hội, các nhà khoa học Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, Viện Xã hội học và Tâm lý học, Viện Nhà nước và Pháp luật… thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.

     Trong lời phát biểu chào mừng Hội thảo, PGS. TS. Chu Văn Tuấn, Chủ nhiệm Chương trình đã ghi nhận và đánh giá cao các kết quả nghiên cứu của đề tài được thể hiện ngay trong các báo cáo tham luận của Hội thảo và kỳ vọng báo cáo cuối cùng của đề tài sẽ cập nhật những thông tin, dữ liệu mới nhất về các vấn đề xã hội nổi bật ở vùng biên giới đất liền, nhất là trong bối cảnh hợp nhất sát nhập hành chính hai cấp. Các kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần tư vấn cho Chương trình Biên giới nói riêng và cho Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nói chung.

PGS. TS. Đặng Thị Hoa phát biểu ý kiến tại Hội thảo

     Năm bài trình bày tại Hội thảo đã tập trung phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn về các đặc điểm dân số, chất lượng dân số, vấn đề di cư và nghèo đói tại 3 tỉnh Cao Bằng, Nghệ An và An Giang nói riêng và các tỉnh có biên giới đất liền Việt Nam nói chung. GS.TS. Nguyễn Hữu Minh, Chủ tịch Hội Xã hội học Việt Nam đã phân tích kết quả khảo sát của đề tài. Từ kết quả khảo sát có thể thấy, chất lượng dân số ở nhóm dân tộc Khơ me và Khơ mú có những hạn chế và các chỉ báo phát triển bất lợi hơn so với các nhóm dân tộc tham gia khảo sát. Trên cơ sở phân tích các kết quả nghiên cứu, Giáo sư cho rằng cần tiếp tục lý giải những khác biệt về số liệu giữa các nhóm dân tộc, giữa các địa bàn trong nghiên cứu này như nhóm dân tộc Mông có tỷ lệ nghèo và biết chữ cao hơn so với nhóm dân tộc Khơ me, Khơ mú. PGS.TS. Phạm Quang Hoan, nguyên Viện trưởng Viện Dân tộc học đã nhấn mạnh và cho rằng cần lưu tâm đến vấn đề dân tộc, vấn đề tôn giáo trong nghiên cứu cũng như trong thực hiện các chính sách về phát triển kinh tế-xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng và dân cư vùng biên giới đất liền nói chung. Sự khác biệt về văn hóa, về tộc người có thể lý giải cho những vấn đề xã hội ở địa bàn nghiên cứu, chẳng hạn tại sao trình độ học vấn của người dân vùng biên giới phía Tây Nam lại thường thấp hơn so với miền núi phía Bắc.

TS. Nguyễn Trung Hải phát biểu ý kiến tại Hội thảo

     Các ý kiến trao đổi tại Hội thảo của các nhà khoa học đã cung cấp thêm các căn cứ khoa học, các bằng chứng thực tiễn trong việc lý giải các vấn đề xã hội đặt ra ở khu vực biên giới đất liền. Qua đó, các chuyên gia, các nhà khoa học cho rằng việc phân tích hiệu quả các chính sách được triển khai và thực hiện tại khu vực biên giới cần có sự phản biện xã hội nhằm tìm ra những điểm “lõm”, những vấn đề xã hội cấp thiết cần giải quyết cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Một số vấn đề được các chuyên gia nhấn mạnh như chương trình giáo dục với 3 bộ sách giáo khoa hiện nay khiến trẻ em dân tộc thiểu số có nguy cơ khó khăn hơn trong tiếp cận tài liệu học tập. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu việc làm tại địa phương thúc đẩy các di cư trong và ngoài nước đã có những ảnh hưởng nhất định đến phát triển kinh tế xã hội bền vững tại địa phương. 

Quang cảnh Hội thảo

     Tổng kết Hội thảo, TS. Nguyễn Đình Tuấn, Chủ nhiệm đề tài đánh giá cao các tham luận trình bày cũng như các ý kiến trao đổi, thảo luận tại Hội thảo. Những ý kiến trao đổi không chỉ góp phần làm rõ những vấn đề xã hội đang đặt ra ở vùng biên giới đất liền nước ta hiện nay mà còn gợi mở những vấn đề giúp đề tài lưu ý trong quá trình phân tích và hoàn thiện báo cáo tổng hợp.

Lỗ Việt Phương

(Ảnh: NĐT)