Hội thảo đã nhận được sự quan tâm và hưởng ứng tích cực của đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý đến từ nhiều cơ quan nghiên cứu, trường đại học và tổ chức trong cả nước. Trên cơ sở các báo cáo được gửi tới, Ban Tổ chức đã lựa chọn hơn 60 báo cáo khoa học có chất lượng để công bố trong hai xuất bản phẩm của Hội thảo, gồm: Kỷ yếu Hội thảo khoa học và số chuyên đề của Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (số 03/2026). Điều này không chỉ khẳng định sức hút của chủ đề Hội thảo mà còn cho thấy sự quan tâm ngày càng sâu sắc của giới nghiên cứu đối với những biến đổi của gia đình Việt Nam trong bối cảnh phát triển mới.
Trong bài phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh, cùng với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, gia đình Việt Nam đang đứng trước những thay đổi có tính bước ngoặt, vừa thay đổi hình thức tổ chức gia đình vừa tác động trực tiếp đến việc thực hiện các chức năng cốt lõi của gia đình như giáo dục, chăm sóc, bảo vệ, gắn kết các thế hệ và lưu giữ bản sắc văn hóa. Từ góc độ quản lý nhà nước, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là ứng phó với những thay đổi đang diễn ra, mà quan trọng hơn là nhận diện đúng xu hướng phát triển của gia đình Việt Nam để thực hiện các điều chỉnh về mặt chính sách nhằm đưa gia đình thực sự trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển đất nước nhanh và bền vững.
TS. Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát biểu khai mạc và đề dẫn Hội thảo
Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định, không phải ngẫu nhiên mà chủ đề của Ngày gia đình Việt Nam năm nay được lựa chọn là “Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng”. Sự thịnh vượng của một quốc gia dựa trên chất lượng nguồn nhân lực mà gia đình là nơi tái sản xuất nguồn nhân lực. GS. TS. Lê Văn Lợi chỉ rõ quan điểm về gia đình và xây dựng gia đình theo tư tưởng Hồ Chí Minh đã được khẳng định trong Chỉ thị 06 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới, và tiếp tục được nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII và Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đề ra yêu cầu “xây dựng văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm bảo vệ, gìn giữ thuần phong mỹ tục, tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết, nghĩa tình, trọng đạo lý, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại”. Xây dựng gia đình hạnh phúc được xác định là vấn đề hệ trọng của dân tộc vì nó tạo nền tảng để xây dựng xã hội hạnh phúc. Công tác xây dựng gia đình vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển bền vững đất nước. Chính vì vậy, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam luôn xác định nghiên cứu về gia đình là một lĩnh vực trọng tâm đểcung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển con người và xã hội.
GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo
Hội thảo diễn ra trực tiếp và trực tuyến được chia làm hai phiên với sự chủ trì của GS. TS. Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị khóa 11, 12, Phó Thủ tướng Chính phủ khoá 12, 13; Bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Ông Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới Đại diện Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Ông Khuất Văn Quý, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Phiên thứ nhất mở đầu bằng báo cáo tham luận của GS. TS. Nguyễn Thiện Nhân trình bày về “Xu hướng biến đổi gia đình một số nước trong 60 năm 1965-2025 và bài học với Việt Nam để phát triển gia đình và con người bền vững trong thế kỉ 21”. Trên cơ sở phân tích các biến đổi gia đình ở ba nước Mỹ, Đức và Thái Lan 60 năm qua, các vấn đề về khủng hoảng mức sinh và khủng hoàng lao động, dân số 50 năm qua, GS. TS. Nguyễn Thiện Nhân đề xuất quan điểm phát triển gia đình Việt Nam trong thời gian tới cần xuất phát từ hai mục tiêu cao nhất của phát triển đất nước là “Người dân hạnh phúc và dân tộc trường tồn”. Tiếp đó, GS. TS. Nguyễn Hữu Minh, Chủ tịch Hội Xã hội học Việt Nam trình bày báo cáo “Chính sách gia đình vì mục tiêu phát triển bền vững ở Việt Nam” và TS. Mai Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh trình bày báo cáo “Vai trò của gia đình trong phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh: từ giá trị truyền thống đến động lực hiện đại hóa”.
GS. TS. Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị khóa 11, 12, Phó Thủ tướng Chính phủ khoá 12, 13 trình bày báo cáo tham luận tại Hội thảo
Phiên họp thứ hai tập trung phân tích một số vấn đề nổi bật trong xã hội Việt Nam hiện nay đang đặt ra nhiều thách thức cho sự phát triển của gia đình. Hai báo cáo tham luận được trình bày gồm “Di cư và biến đổi gia đình ở Việt Nam trong bối cảnh xã hội chuyển đổi” của TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, và “Già hóa dân số ở Việt Nam và những vấn đề đặt ra đối với gia đình trong chăm sóc người cao tuổi” của TS. Phạm Vũ Hoàng, Phó Cục trưởng Cục Dân số, Bộ Y tế.
TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trình bày báo cáo tham luận tại Hội thảo
Tại phiên thảo luận, các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu đã trao đổi sôi nổi về thực trạng, xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Nhiều ý kiến cho rằng gia đình Việt Nam đang có những thay đổi sâu sắc về quy mô, cơ cấu, chức năng và các mối quan hệ giữa các thành viên, đặt ra cả cơ hội và thách thức đối với công tác quản lý, xây dựng và phát triển gia đình trong giai đoạn mới.
Các tham luận và ý kiến thảo luận cũng tập trung phân tích những hạn chế trong công tác nghiên cứu, quản lý và hoạch định chính sách gia đình hiện nay, như sự thiếu hụt dữ liệu đồng bộ cấp quốc gia về gia đình, yêu cầu đổi mới cách tiếp cận quản lý theo hướng liên ngành, cũng như sự cần thiết phải xây dựng các chính sách bám sát vòng đời gia đình và đáp ứng kịp thời những biến đổi của xã hội hiện đại.
Bên cạnh đó, nhiều đại biểu nhấn mạnh cần nhìn nhận sự biến đổi của gia đình trong mối quan hệ với các thiết chế xã hội khác như nhà nước, giáo dục, thị trường lao động và môi trường số; đồng thời cần đánh giá khách quan cả những mặt tích cực và những thách thức mà quá trình biến đổi gia đình mang lại. Các ý kiến cũng đề xuất tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về gia đình; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực gia đình; tăng cường các nghiên cứu chuyên sâu, các cuộc điều tra quốc gia định kỳ về gia đình nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng, điều chỉnh chính sách và chiến lược phát triển gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo