Báo cáo phân tích cách thức biến đổi khí hậu đang định hình lại các rủi ro về sức khỏe, gây áp lực ngày càng lớn lên hệ thống y tế và đe dọa những tiến bộ trong phát triển con người. Báo cáo nhấn mạnh lý do việc củng cố khả năng thích ứng của hệ thống y tế hiện là yếu tố then chốt để bảo vệ các thành quả phát triển trong một thế giới ngày càng nhiều bất ổn.

Biến đổi khí hậu không còn là một nguy cơ dài hạn mang tính dự báo, nó đã và đang nhanh chóng tác động sâu rộng đến sức khỏe, tình trạng dễ bị tổn thương về mặt xã hội và phát triển con người trên toàn thế giới. Nhiệt độ tăng cao, các đợt nắng nóng thường xuyên hơn, ô nhiễm không khí trầm trọng và sự lây lan các bệnh nhạy cảm với khí hậu đang tác động đến những điểm dễ tổn thương sẵn có và hệ thống y tế vốn đã quá tải, tạo ra rủi ro “kép” đối với con người và xã hội

Báo cáo vận dụng cách tiếp cận của Báo cáo Phát triển Con người về sự hình thành một sự bất ổn mang tính “tổng hợp” (uncertainty complex), trong đó các rủi ro về môi trường, xã hội, kinh tế ngày càng đan xen, và ảnh hưởng lẫn nhau. Thực tiễn này đặt ra thách thức khá lớn đối với các thể chế, hệ thống chính sách vốn được  xây dựng cho bối cảnh phát triển tương đối ổn định. Chính  sự thay đổi này đòi hỏi phải có sự điều chỉnh căn bản về tư duy và phương thức quản trị.

Một nội dung quan trọng nữa của báo cáo là nhấn mạnh vai trò của dữ liệu, mô hình hóa, phân tích không gian ở mức độ chi tiết trong nhận diện và lượng hóa các rủi ro từ khí hậu đối với phát triển con người. Thông qua sự hợp tác giữa HDRO và Generali, báo cáo chỉ ra sự kết hợp mô hình hóa rủi ro từ khí hậu với phân tích phát triển con người, đồng thời khai thác các kết quả từ nền tảng Human Climate Horizons (HCH). Các công cụ này cung cấp dự báo ở cấp quốc gia và địa phương về các hiểm họa từ khí hậu, tác động tiềm ẩn đối với sức khỏe, tỷ lệ tử vong, năng suất lao động, cũng như đối với nông nghiệp và các khu vực ven biển trước nguy cơ mực nước biển dâng. Báo cáo góp phần kết nối các dự báo xu hướng ảnh hưởng của khí hậu về lâu dài với những rủi ro phát triển ở mỗi địa phương, tạo cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách nhằm thích ứng với thực tiễn và lấy con người làm trung tâm.

Trên cơ sở phân tích đó, báo cáo cho rằng việc ứng phó hiệu quả với các rủi ro sức khỏe do biến đổi khí hậu đòi hỏi phải triển khai một chiến lược kép. Một mặt, cần thực hiện các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính một cách quyết liệt và tham vọng hơn là nhằm hạn chế mức độ nóng lên toàn cầu trong dài hạn. Mặt khác, cần đẩy nhanh các giải pháp thích ứng để tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống y tế ngay trong hiện tại. Trong đó, các nhóm giải pháp ưu tiên được xác định bao gồm: đổi mới và thiết kế lại các mô hình chăm sóc sức khỏe theo hướng tăng cường phòng ngừa và tiếp cận cộng đồng; thúc đẩy ứng dụng y tế số và xây dựng hệ thống dữ liệu có khả năng liên thông; đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng y tế có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; củng cố, duy trì  đội ngũ nhân lực y tế; đồng thời mở rộng các hệ thống cảnh báo sớm và truyền thông sức khỏe công cộng.

Báo cáo cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh các rủi ro từ khí hậu ngày càng gia tăng và mang tính hệ thống, sự phối hợp chặt chẽ giữa khu vực công và khu vực tư nhân có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả ứng phó trước thách thức này. Trong khi chính phủ vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc bảo đảm quyền tiếp cận y tế toàn dân, các mối quan hệ đối tác đa dạng có thể góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cải thiện quản trị rủi ro và mở rộng quy mô các giải pháp trước những rủi ro do khí hậu đang gia tăng và mang tính hệ thống.

Nguyễn Thị Nga (tổng thuật)