Ảnh minh hoạ (AI-generated)

       Nhiệm vụ được triển khai với các mục tiêu nghiên cứu cụ thể gồm: 1) Nhận diện những ảnh hưởng của bạn bè đến mục tiêu/định hướng học tập và hành vi học tập của học sinh trung học phổ thông hiện nay; 2) Làm rõ những ảnh hưởng của bạn bè đến quan niệm, thái độ và hành vi liên quan đến tình bạn khác giới/tình yêu của học sinh trung học phổ thông hiện nay; 3) Đề xuất khuyến nghị nhằm thúc đẩy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của bạn bè đến học tập và đời sống tình cảm của học sinh trung học phổ thông.

       Nghiên cứu đã thực hiện 10 phỏng vấn sâu và 250 khảo sát bảng hỏi đối với học sinh lớp 10, 11 và lớp 12 tại 02 trường THPT thuộc khu vực nông thôn và đô thị trên địa bàn Hà Nội. Nhiệm vụ dựa trên cách tiếp cận theo Lý thuyết xã hội hóa nhóm và Lý thuyết học hỏi xã hội để làm rõ các mục tiêu nghiên cứu.

       Kết quả cho thấy học sinh THPT tham gia nghiên cứu đã chịu những ảnh hưởng nhất định từ bạn bè tới các hành vi học tập, mục tiêu học tập như chọn ngành và chọn trường đại học sau khi hoàn thành chương trình phổ thông.

       Trong quá trình học tập, các em đã nhận được sự trợ giúp, hỗ trợ, chia sẻ, động viên từ bạn bè cùng lớp, cùng trường hay khác trường, là những người thuộc nhóm bạn thân hoặc là người bạn thân của các em. Những hoạt động hỗ trợ, chia sẻ này thường là những lời nhắc nhở tập trung vào học tập, nhắc nhở việc tuân thủ các quy định trong lớp cũng như trong trường; giúp đỡ nhau làm bài, hoàn thành bài tập hoặc đề cương ôn tập cũng như việc giảng giải giúp nhau nắm bắt được kiến thức trong chương trình giáo dục; chia sẻ các thông tin liên quan đến ngành học, trường đại học để có những hiểu biết và đi đến quyết định chọn trường, chọn ngành một cách phù hợp nhất với thế mạnh của mỗi cá nhân, cũng như mong đợi của gia đình. Bên cạnh những trợ giúp từ bạn bè thì học sinh cũng chịu những ảnh hưởng tiêu cực từ việc vi phạm các nội quy nhà trường như trốn học, đi học muộn, không hoàn thành bài tập hoặc có những gian lận trong thi cử như mở tài liệu hoặc hỏi bài bạn thể hiện ở mối tương quan tuyến tính giữa tỉ lệ học sinh vi phạm nội quy với tỉ lệ bạn bè vi phạm nội quy và trong dữ liệu định tính cũng có những câu chuyện về việc bị bạn bè rủ rê nghỉ học/bỏ học để chơi. Các yếu tố tác động đến những ảnh hưởng bạn bè tới việc học tập thường liên quan tới yếu tố cá nhân học sinh, một số yếu tố liên quan tới bạn bè như áp lực từ bạn bè, sự đa dạng hoặc có nhiều bạn bè ở các không gian và lứa tuổi khác nhau. Tuy nhiên, những yếu tố này có sự tác động không đồng đều đối với từng hành vi, mục tiêu chọn ngành hay chọn trường của học sinh. Điểm nổi bật đó là những áp lực từ bạn bè như áp lực không bị loại khỏi nhóm, áp lực để giữ gìn tình bạn khiến học sinh đôi khi phải thực hiện những hành vi giống các bạn dù các em không thích.

       Về đời sống tình cảm: các em cũng chịu những ảnh hưởng khá nhiều từ bạn bè về quan niệm, nhận thức về tình yêu học trò, về cảm xúc giới tính, về quyết định yêu cũng như cách thể hiện tình yêu. Đa số các em trước khi đưa ra các quyết định của mình đều có sự tư vấn, chia sẻ với các bạn thân thiết của mình. Từ đó, các em nhận được sự trợ giúp khá nhiệt tình của các bạn cũng như những tư vấn có giá trị cho các quyết định liên quan tới đời sống tình cảm (quyết định bước vào tình yêu cũng như quyết định chia tay) và cách thể hiện tình cảm trong quá trình yêu của mình (cách gây ấn tượng, tặng quà…).

       Nghiên cứu có xem xét các yếu tố tác động đến sự ảnh hưởng từ bạn bè tới học sinh trung học ở các chiều cạnh khác nhau như cá nhân học sinh, bạn bè, gia đình và nhà trường. Kết quả nghiên cứu cho thấy, tùy vào vấn đề mà các yếu tố có sự tác động khác nhau. Tuy nhiên, những yếu tố liên quan đến gia đình và nhà trường không có tác động đáng kể đến sự ảnh hưởng của bạn bè tới học sinh trung học.

       Từ các kết quả nghiên cứu, nhóm nghiên cứu kiến nghị cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm phát huy những tác động tích cực và hạn chế những tác động tiêu cực từ bạn bè đến học sinh trung học phổ thông hiện nay. Cụ thể: Về phía gia đình: Các bậc cha mẹ và các bậc lớn tuổi nên để cho tình cảm của các em được phát triển tự nhiên. Đồng thời nên tôn trọng và tin tưởng con em mình. Các bậc phụ huynh luôn sát sao, quan tâm, động viên con em mình. Cha mẹ nên trở thành những người bạn để các em có thể trao gửi niềm vui, nỗi buồn, tham vấn những điều băn khoăn, vướng mắc trong cuộc sống; Về phía nhà trường: Nhà trường cần xây dựng được bầu không khí lành mạnh tốt đẹp cho các em; cần tăng cường nội dung giáo dục đạo đức cho các em dưới nhiều hình thức; đưa việc giáo dục giới tính nói chung và tâm lý giới tính nói riêng vào giảng dạy chính khóa trong nhà trường phổ thông; phối hợp với các tổ chức đoàn thành niên, thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề về tình bạn, tình yêu học trò và cảm xúc giới tính.