Nghiên cứu thực hiện phương pháp định tính, phỏng vấn sâu NCT và các thành viên gia đình bao gồm 04 nhóm vấn đề chính: 1) Đặc điểm nhân khẩu học của NCT và các thành viên gia đình; 2) Nhận thức về vấn đề bạo lực đối với người cao tuổi và vai trò của gia đình trong việc giải quyết bạo lực; 3) Thực tế trải nghiệm bạo lực đối với NCT trong gia đình; 4) Thực tế các thành viên trong gia đình giải quyết bạo lực đối với NCT.

Kết quả phân tích cho thấy gia đình giữ vai trò quan trọng trong giải quyết bạo lực đối với NCT. Về mặt chăm sóc, gia đình vẫn giữ vai trò quan trọng nhất trong chăm sóc NCT, việc con cái chăm sóc cha mẹ vẫn là chuẩn mực đạo đức trong quan niệm và trên thực tế. Tuy nhiên, để phòng tránh bạo lực, việc chăm sóc cha mẹ già có thể lựa chọn mô hình sống riêng hoặc sống gần, không nhất thiết phải sống chung, và nhất thiết là tất cả các con cùng chia sẻ trách nhiệm chăm sóc bố mẹ.

Về mặt kinh tế, gia đình vẫn giữ vai trò là một thiết chế an sinh xã hội truyền thống khi con cái (có sức khoẻ, sức lao động và thu nhập) nuôi bố mẹ (già yếu, không có sức lao động và không có thu nhập). Tuy nhiên, áp lực kinh tế và mâu thuẫn gia đình có nguy cơ khiến gia đình không thể cân bằng vai trò tự an sinh. Vì thế, để đề phòng tình trạng bạo lực đối với NCT, gia đình vẫn có thể giữ vai trò tự an sinh nếu NCT nông thôn sở hữu tài sản dưới dạng đất đai và coi đó là sự chuẩn bị cho việc tự an sinh trước khi về già; đồng thời các thành viên gia đình cần được tiếp cận tư vấn pháp lý phù hợp về các quyền liên quan đến đất đai (quyền sở hữu đất đai, quyền thừa kế, di chúc…)

Ảnh minh hoạ (AI-generated)

Về mặt giáo dục, gia đình vẫn giữ vai trò quan trọng nhất trong việc hình thành và phát triển nhân cách. Cụ thể, ngoài việc các thế hệ luôn có ý thức giáo dục đạo đức truyền thống về chữ hiếu thì phương pháp giáo dục làm gương được coi trọng, trẻ em là động lực để người lớn làm gương và tự giáo dục bản thân.

Về mặt tâm lý và tình cảm, gia đình giữ vai trò quan trọng trong giải quyết bạo lực đối với NCT . Sự hiếu thảo của con cái tạo dựng sự gắn kết giữa chăm sóc và thái độ yêu thương . Tình cảm gia đình tác động tới người gây bạo lực, giúp họ nhận thức được sai lầm, thay đổi hành vi. . Đ ể phòng tránh bạo lực, quan hệ mẹ chồng và con dâu ngày nay hoà hợp hơn khi nhiều người mẹ chồng chủ động đón nhận con dâu bằng sự bao dung và tình thương.

Đồng thời, nghiên cứu đặt ra những vấn đề từ cấp độ gia đình và cấp độ xã hội.

Thứ nhất, các gia đình đang “gói” bạo lực đối với NCT trong khuôn khổ gia đình, một phần vì họ coi đây là việc của gia đình, một phần vì họ không rõ liệu chính quyền có thể giúp họ giải quyết được ở mức nào. Trong một số trường hợp, khi các gia đình báo chính quyền can thiệp bạo lực gia đình do tranh chấp đất đai) thì giải quyết tranh chấp đất đai làm vấn đề được quan tâm hơn chứ phải giải quyết tình trạng bạo lực với NCT. Bên cạnh đó, nhận thức về bạo lực đối với NCT của chính quyền, Hội Người cao tuổi và Hội Phụ nữ ở địa phương chưa thực sự, khiến cho việc tuyên truyền chưa đạt hiệu quả thực tế.

Thứ hai, việc chăm sóc NCT cho tới nay vẫn được gia đình coi là trách nhiệm của con cái . Mặc dù , trên thực tế các con ý thức về nghĩa vụ cùng nhau chăm sóc bố mẹ già, tuy nhiên, với tốc độ già hoá ở Việt Nam cao như hiện nay trong khi mức sinh có xu hướng giảm sức ép chăm sóc cha mẹ khi về già là một vấn đề lớn cần đặt ra. Không chỉ vậy, với tuổi thọ ngày càng cao, nếu con cái vẫn trực tiếp chăm sóc bố mẹ già thì sẽ xuất hiện mô hình con cái là NCT chăm sóc cha mẹ cũng là NCT . C âu hỏi đặt ra là liệu nguy cơ bạo lực đối với cha mẹ có tăng lên không khi nguồn nhân lực chăm sóc giảm, và liệu nguy cơ bạo lực đối với NCT có nguy cơ tăng gấp đôi khi cha mẹ và con cái đều là NCT. Đây là những vấn đề lớn của thời đại đòi hỏi nhà nước cần xây dựng lộ trình chiến lược với các giải pháp dài hạn trong tương lai.