Báo cáo được xây dựng dựa trên hệ thống ước tính mô hình hóa của ILO (ILO modelled estimates), sử dụng dữ liệu từ các cơ quan thống kê quốc gia và quốc tế, cho phép so sánh xu hướng dài hạn giữa các nhóm quốc gia theo mức thu nhập và khu vực địa lý. Nội dung báo cáo tập trung vào ba trục chính: (i) xu hướng và triển vọng thị trường lao động toàn cầu; (ii) chất lượng việc làm, nghèo lao động và phi chính thức; và (iii) tác động của bất định kinh tế, thương mại và công nghệ đến việc làm.

      Một số thách thức về việc làm và các vấn đề xã hội năm 2026 đối với phát triển bao trùm và bền vững

       Thất nghiệp toàn cầu duy trì ở mức thấp, nhưng khoảng cách việc làm vẫn lớn

      Theo Báo cáo, tỷ lệ thất nghiệp toàn cầu năm 2026 được dự báo ở mức 4,9%, tương đương khoảng 186 triệu người thất nghiệp, gần như không thay đổi so với năm 2025. Trong giai đoạn 2026 - 2027, thất nghiệp toàn cầu được dự báo duy trì ổn định, bất chấp bối cảnh tăng trưởng kinh tế toàn cầu còn nhiều rủi ro.

      Tuy nhiên, ILO nhấn mạnh rằng thất nghiệp chỉ phản ánh một phần thực trạng thị trường lao động. Khoảng cách việc làm (jobs gap) - bao gồm người thất nghiệp và những người trong độ tuổi lao động mong muốn có việc làm nhưng không thể tham gia hoặc không tìm được việc - ước tính lên tới 408 triệu người vào năm 2026. Con số này cho thấy quy mô thiếu hụt việc làm trên thực tế lớn hơn đáng kể so với số người thất nghiệp chính thức.

      Tiến bộ về chất lượng việc làm chững lại rõ rệt

      Một trong những phát hiện trung tâm của Báo cáo xu hướng việc làm và các vấn đề xã hội toàn cầu 2026 là sự đình trệ trong cải thiện chất lượng việc làm toàn cầu. Trong giai đoạn 2015 - 2025, tỷ lệ lao động sống trong nghèo cùng cực (thu nhập dưới 3 USD/ngày) chỉ giảm khoảng 3,1 điểm phần trăm - mức cải thiện thấp hơn nhiều so với thập kỷ trước đó.

     Đến năm 2026, vẫn còn khoảng 284 triệu lao động trên toàn thế giới sống trong tình trạng nghèo cùng cực, phản ánh thực tế rằng tăng trưởng kinh tế không đồng đều và chưa được chuyển hóa hiệu quả thành cải thiện thu nhập cho người lao động, đặc biệt tại các quốc gia thu nhập thấp. Bên cạnh đó, lao động phi chính thức tiếp tục chiếm tỷ trọng rất lớn. ILO ước tính đến năm 2026, khoảng 2,1 tỷ người, tương đương 57,7% tổng việc làm toàn cầu, làm việc trong khu vực phi chính thức. Lao động phi chính thức thường đi kèm với thu nhập thấp, thiếu bảo hiểm xã hội, điều kiện làm việc kém an toàn và ít khả năng tiếp cận các quyền lao động cơ bản.

      Chuyển dịch cơ cấu việc làm chậm lại trên phạm vi toàn cầu

      Quá trình chuyển dịch lao động giữa các ngành kinh tế đã chậm lại đáng kể trong hai thập kỷ qua. Trên phạm vi toàn cầu, tốc độ dịch chuyển lao động sang các ngành có năng suất cao hơn và điều kiện việc làm tốt hơn đã giảm khoảng một nửa so với giai đoạn trước năm 2005. Sự chậm lại này được xác định là một trong những nguyên nhân chính khiến tiến bộ về chất lượng việc làm và năng suất lao động toàn cầu suy yếu. Khi lao động tiếp tục tập trung ở các ngành có năng suất thấp và mức độ phi chính thức cao, khả năng cải thiện thu nhập và điều kiện làm việc bị hạn chế, đồng thời làm giảm tốc độ tăng năng suất chung của nền kinh tế.

      Bất bình đẳng giới và thách thức đối với thanh niên

      Báo cáo chỉ ra rằng vẫn còn tồn tại khoảng cách giới lớn trong thị trường lao động toàn cầu. Phụ nữ chỉ chiếm khoảng 40% tổng số người có việc làm, trong khi tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của phụ nữ thấp hơn nam giới hơn 24 điểm phần trăm. Đáng chú ý, chênh lệch thất nghiệp giữa nam và nữ không lớn, cho thấy rào cản chính đối với phụ nữ nằm ở khả năng tiếp cận thị trường lao động hơn là khả năng tìm được việc làm sau khi đã tham gia.

      Đối với thanh niên, ILO ghi nhận tình trạng tiếp cận việc làm tiếp tục gặp nhiều khó khăn. Năm 2025 -2026, tỷ lệ thanh niên không đi học, không đi làm và không tham gia đào tạo (NEET) đạt khoảng 20%, tương đương 257 triệu người trẻ trên toàn cầu. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng tại các quốc gia thu nhập thấp, nơi hệ thống giáo dục, đào tạo và thị trường lao động chưa đáp ứng được quy mô gia tăng nhanh của lực lượng lao động trẻ.

      Công nghệ, bất định kinh tế và rủi ro mới đối với việc làm

      Báo cáo dành dung lượng đáng kể để phân tích bất định kinh tế và chính sách như bất ổn thương mại, nợ công gia tăng và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài suy giảm. Các yếu tố này được xác định là rủi ro lớn đối với triển vọng tạo việc làm, đặc biệt trong các ngành liên kết với thương mại và chuỗi giá trị toàn cầu. Đối với trí tuệ nhân tạo (AI), ILO cho rằng các bằng chứng hiện tại chưa cho thấy sự thay thế việc làm trên diện rộng. Tuy nhiên, những dấu hiệu ban đầu cho thấy AI có thể ảnh hưởng đến cơ hội việc làm của một số nhóm lao động, đặc biệt là lao động trẻ và lao động có trình độ cao ở các vị trí đầu vào, khi doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược tuyển dụng và yêu cầu kỹ năng.

Lê Thị Đan Dung

Tài liệu tham khảo: Employment and Social Trends 2026 https://www.ilo.org/publications/flagship-reports/employment-and-social-trends-2026 

Toàn văn Báo cáo:     9789220430569_WOW-Trends_2026-211133.pdf