1. Giới thiệu

      Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với những chuyển biến sâu sắc của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế toàn diện, các vấn đề liên quan đến con người, gia đình, giới và phát triển xã hội ngày càng trở nên phức tạp, đa chiều và gắn bó chặt chẽ với nhau. Những biến đổi về cấu trúc xã hội, hệ giá trị, chuẩn mực văn hoá, quan hệ gia đình và quan hệ giới không chỉ phản ánh các động lực phát triển kinh tế - xã hội mà còn trực tiếp tác động đến sự phát triển con người, sự bền vững của gia đình, bình đẳng giới và mức độ công bằng, bao trùm của phát triển xã hội. Trong bối cảnh đó, văn hoá không chỉ được nhìn nhận đơn thuần như một lĩnh vực đời sống tinh thần hay một ngành quản lý chuyên biệt mà còn được xác lập như một nền tảng, một nguồn lực nội sinh và một hệ điều tiết quan trọng của phát triển bền vững. Chính từ yêu cầu đó, việc ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị (ngày 07 tháng 01 năm 2026) về phát triển văn hoá Việt Nam mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với lĩnh vực văn hoá mà còn đối với các ngành khoa học xã hội nghiên cứu về con người, gia đình và giới.

      Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trịvề phát triển văn hoá Việt Nam được ban hành trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều chuyển biến  nhanh chóng, phức tạp với sự cạnh tranh về giá trị, sức mạnh mềm và công nghiệp văn hoá ngày càng gay gắt; đồng thời khoa học - công nghệ và chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc các phương thức sáng tạo, truyền tải và thụ hưởng văn hoá. Nghị quyết khẳng định phát triển văn hoá và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn và là hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Văn hoá phải được đặt ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội; thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội và trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới. Trên cơ sở đó, Nghị quyết xác lập quan điểm lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển; phát triển văn hoá vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hoá.

      Nghị quyết đặt ra mục tiêu đến năm 2030 xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo dựng môi trường văn hoá lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số; phát triển các ngành công nghiệp văn hoá, nâng cao mức độ thụ hưởng văn hoá của Nhân dân. Và tầm nhìn đến năm 2045 là xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm và các giá trị văn hoá giữ vai trò nền tảng, chuẩn mực cho sự phát triển bền vững.

 

      Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới là tổ chức khoa học công nghệ công lập trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, có chức năng nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản, cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước trong việc hoạch định đường lối chính sách về phát triển con người, nguồn lực con người, quyền con người, an ninh con người, hôn nhân, gia đình, giới, phụ nữ, người cao tuổi, trẻ em và phát triển xã hội. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trịkhông chỉ là một văn kiện định hướng chính trị – tư tưởng cần được quán triệt, mà còn mở ra một không gian nghiên cứu rộng lớn, liên ngành và có chiều sâu để Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới khẳng định vai trò cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định và thực thi chính sách phát triển con người, gia đình và xã hội trong kỷ nguyên mới.

      2. Những gợi mở từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trịđối với định hướng nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới

     Nghị quyết 80-NQ/TW tạo ra một khung tư duy và chính sách mới, trong đó văn hoá được nhìn nhận như một hệ thống giá trị, chuẩn mực và thực hành xã hội gắn chặt với con người, gia đình và các quan hệ giới. Cách tiếp cận này mở ra nhiều gợi ý quan trọng cho việc định hình và phát triển các nhiệm vụ nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trong thời gian tới. Nghị quyết cũng đề ra hệ thống nhiệm vụ, giải pháp toàn diện, từ đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, xây dựng con người, phát triển gia đình và môi trường văn hoá, đến ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hoá và hội nhập quốc tế. Đây là những nội dung có liên hệ trực tiếp và sâu sắc với các lĩnh vực nghiên cứu của Viện.

     Trước hết, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong bối cảnh mới. Điều này góp phần đẩy mạnh hướng nghiên cứu về sự biến đổi của các giá trị, chuẩn mực và lối sống của con người Việt Nam dưới tác động của đô thị hoá, di cư, già hoá dân số, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Các nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc mô tả sự thay đổi mà cần làm rõ những tác động đa chiều của các quá trình này đến nhân cách, quan hệ xã hội, năng lực thích ứng, sức khoẻ tinh thần và khả năng thụ hưởng văn hoá của các nhóm dân cư khá khác nhau.

     Bên cạnh đó, Nghị quyết dành sự quan tâm đặc biệt đến gia đình, coi gia đình là không gian nền tảng của môi trường văn hoá đặt ra yêu cầu nghiên cứu sâu hơn về vai trò của gia đình trong bối cảnh biến đổi xã hội hiện nay. Gia đình không chỉ là nơi tái sản xuất sinh học mà còn là nơi tái sản xuất xã hội và văn hoá, nơi hình thành các chuẩn mực giới, các mô hình quan hệ và các giá trị sống. Những biến đổi về cấu trúc gia đình, quan hệ hôn nhân, quan hệ cha mẹ - con cái, phân công lao động và chăm sóc trong gia đình cũng như tác động của công nghệ số đến đời sống gia đình, đặc biệt là trẻ emlà những vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu một cách hệ thống, liên ngành và có chiều sâu chính sách trong thời gian tới.

     Nghị quyết số 80-NQ/TW cũng gợi mở nhiều hướng nghiên cứu quan trọng liên quan đến giới và công bằng xã hội. Việc nhấn mạnh quyền thụ hưởng và sáng tạo văn hoá của mọi người dân, thu hẹp khoảng cách tiếp cận văn hoá giữa các nhóm xã hội hàm chứa những chiều cạnh giới rõ rệt. Điều này tạo cơ sở để Viện đẩy mạnh các hướng nghiên cứu về bất bình đẳng giới trong tiếp cận nguồn lực văn hoá, vai trò của phụ nữ trong sáng tạo, bảo tồn và lan toả các giá trị văn hoá cũng như những tác động khác biệt của chuyển đổi số và công nghiệp văn hoá đối với phụ nữ, nam giới và các nhóm giới dễ bị tổn thương.

     Ở bình diện rộng hơn, việc Nghị quyết đặt vai trò của văn hoá như là hệ điều tiết cho phát triển bền vững gợi mở nhiều vấn đề nghiên cứu về phát triển con người và xã hội như phân tích mối quan hệ giữa chính sách văn hoá với an sinh xã hội, giảm nghèo, gắn kết cộng đồng, quản trị xã hội và phát triển bao trùm. Việc làm rõ sự khác biệt về mức độ tiếp cận và thụ hưởng văn hoá giữa các vùng, miền, nhóm xã hội sẽ cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho việc thiết kế các chính sách phát triển xã hội công bằng, lấy con người làm trung tâm.

      3. Kết luận

     Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam là văn kiện có ý nghĩa chiến lược, khẳng định vai trò nền tảng của văn hoá và con người trong sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Với cách tiếp cận toàn diện, lấy con người làm trung tâm, Nghị quyết đã tạo ra một khuôn khổ tư duy và chính sách quan trọng cho lĩnh vực nghiên cứu khoa học xã hội.

     Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị không chỉ mở ra những vấn đề nghiên cứu mới mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học xã hội theo hướng liên ngành, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và tư vấn chính sách. Đối với Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, việc tiếp cận Nghị quyết như một khung tham chiếu chiến lược để Viện định hướng  nội dung và phương pháp nghiên cứu mới, xây dựng các chương trình nghiên cứu ngắn hạn và dài hạn về con người, gia đình và giới, từ đó góp phần nâng cao vai trò, vị thế của Viện thông qua kết quả nghiên cứu và đề xuất luận cứ khoa học cho hoạch định và thực thi chính sách phục vụ phát triển con người, xây dựng gia đình và xã hội bền vững. Sự gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học với các yêu cầu thực tiễn đặt ra trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là cơ sở quan trọng để Viện phát triển định hướng nghiên cứu trọng tâm trong giai đoạn tới.