1. Định hướng chính sách về chuyển đổi số và bình đẳng giới

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh vai trò trung tâm, chủ thể, nguồn lực và động lực chính của người dân và doanh nghiệp trong quá trình này (Bộ Chính trị, 2024). Định hướng đó cho thấy chuyển đổi số không chỉ gắn với phát triển hạ tầng và ứng dụng công nghệ, mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực của con người trong tiếp cận, sử dụng và vận dụng công nghệ vào các hoạt động của đời sống.

Cụ thể hóa định hướng trên, Quyết định số 1033/QĐ-TTg ngày 09/06/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026–2030; Quyết định số 757/QĐ-BKHCN ngày 29/04/2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản và hướng dẫn đánh giá, xác nhận hoàn thành mức độ phổ cập kỹ năng số. Các văn bản này tạo cơ sở định hướng phát triển kinh tế số, xã hội số gắn với việc trang bị những năng lực cần thiết để người dân tham gia và thích ứng với môi trường số (Thủ tướng Chính phủ, 2026; Bộ Khoa học và Công nghệ, 2025).

Đối với phụ nữ, những thay đổi của nền kinh tế số mở ra cơ hội tiếp cận thị trường, đa dạng hóa sinh kế và tham gia các hình thức lao động, kinh doanh mới. Khả năng tiếp cận và tận dụng những cơ hội này có mối liên hệ với mục tiêu thúc đẩy bình đẳng giới trong Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021 -2030, ban hành theo Nghị quyết số 28/NQ-CP ngày 03/03/2021 của Chính phủ, và Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035, được phê duyệt tại Quyết định số 2415/QĐ-TTg ngày 31/10/2025 (Chính phủ, 2021; Thủ tướng Chính phủ, 2025). Trong bối cảnh đó, kỹ năng số không chỉ là điều kiện để phụ nữ tiếp cận các cơ hội việc làm, kinh doanh và dịch vụ trực tuyến, mà còn là năng lực cần thiết để tham gia thực chất vào nền kinh tế số.

Ảnh minh hoạ: tạo lập bởi AI

2. Phát triển kỹ năng số của phụ nữ: Từ chính sách đến thực tiễn

Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản ban hành kèm Quyết định số 757/QĐ-BKHCN ngày 29/4/2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ xác định sáu nhóm kỹ năng số cơ bản, gồm: sử dụng thiết bị số và phần mềm; khai thác thông tin và dữ liệu số; giao tiếp và hợp tác trên môi trường số; sáng tạo nội dung số; đảm bảo an toàn, an ninh mạng; và giải quyết vấn đề nhờ ứng dụng công nghệ số (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2025). Các nhóm kỹ năng này gắn với nhiều hoạt động thường ngày như tìm kiếm, kiểm tra thông tin, trao đổi công việc, sử dụng dịch vụ trực tuyến và tạo lập nội dung số Khung cũng khuyến nghị ưu tiên lồng ghép, đặt trọng tâm vào kiến thức, kỹ năng sử dụng công cụ AI một cách an toàn, có trách nhiệm để cải thiện các nhóm kỹ năng thành phần. Đây là cơ sở tham chiếu để xem xét các yêu cầu về kỹ năng số đối với phụ nữ trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.

Thực trạng kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (Information  and Communication Technologies – ICT) của phụ nữ từng được phản ánh qua nghiên cứu của Pham và cộng sự (2025), sử dụng dữ liệu từ cuộc Điều tra các mục tiêu phát triển bền vững về trẻ em và phụ nữ Việt Nam năm 2021 (MICS6), với mẫu phân tích gồm 10.770 phụ nữ từ 15–49 tuổi. Trong nghiên cứu này, kỹ năng ICT được đánh giá thông qua chín tác vụ liên quan đến sử dụng máy tính và phần mềm, bao gồm sao chép, di chuyển tệp; sử dụng các thao tác sao chép và dán trong văn bản; gửi email kèm tệp; sử dụng công thức tính toán trong bảng tính; kết nối, cài đặt thiết bị mới; cài đặt và cấu hình phần mềm; tạo bài trình chiếu điện tử; chuyển tệp giữa các thiết bị; và viết chương trình máy tính. Nghiên cứu xác định tình trạng không có kỹ năng ICT là trường hợp người tham gia khảo sát không thực hiện được bất kỳ tác vụ nào trong chín tác vụ ICT được hỏi trong ba tháng trước khảo sát. Kết quả cho thấy tỷ lệ này chiếm 72,85%; trong đó, phụ nữ nông thôn có tỷ lệ cao hơn đáng kể so với phụ nữ thành thị (82,97% so với 55,92%) (Pham và cộng sự, 2025). Trong khi đó, tỷ lệ phụ nữ không sử dụng bất kỳ phương tiện nào trong ba loại máy tính/máy tính bảng, Internet hoặc điện thoại di động trong cùng khoảng thời gian chỉ chiếm 4,28%. Từ kết quả này, nhóm tác giả nhận định tình trạng thiếu hụt kỹ năng ICT có tính phổ biến, với gần ba phần tư phụ nữ trong mẫu nghiên cứu không thực hiện được bất kỳ tác vụ nào trong chín tác vụ được khảo sát. So với hạn chế về khả năng tiếp cận công nghệ, thiếu hụt năng lực sử dụng được xác định là rào cản nổi bật hơn đối với sự tham gia của phụ nữ trong môi trường số; đồng thời, tình trạng này có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm phụ nữ theo điều kiện kinh tế – xã hội và địa bàn cư trú (Pham và cộng sự, 2025).

Nhằm cụ thể hoá yêu cầu phát triển năng lực số đối với phụ nữ, ngày 10/10/2026, Ban Thường vụ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ban hành Quyết định số 312/QĐ-BTV về “Khung năng lực số cho phụ nữ”, phiên bản 1.0. Việc xây dựng Khung dựa trên cơ sở kế thừa các khung năng lực số đã ban hành, đồng thời sử dụng kết quả khảo sát thực trạng năng lực số và nhu cầu học tập kỹ năng số của hội viên, phụ nữ do Học viện Phụ nữ Việt Nam thực hiện. (Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, 2026). Khung gồm sáu miền năng lực với 18 năng lực thành phần, được mô tả theo bốn mức độ: cơ bản, trung cấp, nâng cao và chuyên sâu. Sáu miền năng lực bao gồm: (1) thông tin, dữ liệu số và dịch vụ công; (2) giao tiếp, hợp tác số và văn hóa số; (3) sáng tạo nội dung số và tôn trọng bản quyền; (4) an toàn số, tự bảo vệ trên không gian số; (5) giải quyết vấn đề, giao dịch số và kinh doanh số; (6) ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn và có trách nhiệm.

Kết quả khảo sát làm cơ sở xây dựng Khung đã được Viện Công nghệ thông tin, Học viện Phụ nữ Việt Nam báo cáo tại hội thảo ngày 13/07/2026. Theo báo cáo, khảo sát trực tuyến thu được 57.575 phiếu trả lời hợp lệ từ hội viên, phụ nữ tại hơn 30 tỉnh, thành phố. Mặt bằng năng lực số của nhóm phụ nữ tham gia khảo sát được đánh giá ở mức khá, với điểm trung bình của sáu nhóm năng lực số dao động từ 2,99 đến 3,37/5 điểm; trong đó, sáng tạo nội dung số có điểm trung bình thấp nhất (2,99/5 điểm). An toàn số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là hai lĩnh vực có nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng cao nhất từ phía hội viên, phụ nữ (Bùi Tiến Trường, 2026). Những kết quả này cho thấy bên cạnh các năng lực đã được hình thành, vẫn còn những nội dung cần tiếp tục được chú trọng, đặc biệt là khả năng chủ động tạo lập nội dung số và sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả.

Bên cạnh các khảo sát và hoạt động xây dựng khung năng lực, việc trang bị kỹ năng số cho phụ nữ còn được triển khai thông qua những chương trình truyền thông gắn với nhu cầu thực tế. Chương trình “Phụ nữ Thủ đô tiêu dùng số – Nâng tầm giá trị hàng Việt” do Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hà Nội tổ chức ngày 20/08/2026 là một ví dụ, thu hút hơn 200 đại biểu tham gia. Tại chương trình, các đại biểu được chia sẻ kiến thức về lựa chọn sản phẩm, các kênh mua sắm trực tuyến và cách nhận diện rủi ro khi mua sắm online; đồng thời lắng nghe kinh nghiệm ứng dụng công nghệ để kết nối với người tiêu dùng và bảo đảm an toàn thông tin trên mạng xã hội. Chương trình cũng tổ chức trưng bày, giới thiệu sản phẩm của các nữ doanh nhân, nữ chủ hợp tác xã, cơ sở sản xuất kinh doanh và thực hiện các phiên livestream quảng bá sản phẩm trên nền tảng số (Thiện Tâm, 2026). Những hoạt động này góp phần giúp phụ nữ tiếp cận các phương thức tiêu dùng, kinh doanh mới, đồng thời nâng cao khả năng chủ động tham gia vào môi trường số.

Nhìn chung, kỹ năng số của phụ nữ đã có những bước hình thành và đang được vận dụng vào một số hoạt động thiết thực như tìm kiếm, trao đổi thông tin, tiêu dùng và kinh doanh trên nền tảng số. Tuy nhiên, mức độ thành thạo giữa các nhóm phụ nữ và các lĩnh vực kỹ năng còn có sự khác biệt đáng kể. Kết quả nghiên cứu MICS6 cho thấy hạn chế trong thực hiện các tác vụ ICT vẫn khá phổ biến, đặc biệt ở phụ nữ nông thôn; trong khi khảo sát năm 2026 tiếp tục chỉ ra nhu cầu bồi dưỡng về sáng tạo nội dung số, an toàn số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đối chiếu với các nhóm năng lực trong Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản theo Quyết định số 757/QĐ-BKHCN, có thể thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là củng cố kỹ năng sử dụng công nghệ nền tảng mà còn nâng cao khả năng khai thác, sáng tạo, ứng dụng công nghệ và tự bảo vệ trên môi trường số.

3. Yêu cầu đặt ra đối với phát triển kỹ năng số của phụ nữ

Từ các định hướng chính sách, kết quả nghiên cứu về thực tiễn triển khai nêu trên, có thể khái quát một số yêu cầu đối với phát triển kỹ năng số của phụ nữ nhằm nâng cao khả năng tham gia nền kinh tế số.

Thứ nhất, gắn phát triển kỹ năng số với nhu cầu thực tế. Bên cạnh các kỹ năng nền tảng như sử dụng thiết bị, khai thác thông tin và giao tiếp trực tuyến, phụ nữ cần có khả năng vận dụng công nghệ vào những hoạt động cụ thể trong học tập, công việc và đời sống. Đối với phụ nữ tham gia sản xuất, kinh doanh, đó là khả năng quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng, sử dụng các nền tảng thương mại điện tử và thực hiện giao dịch số. Vì vậy, việc trang bị kỹ năng cần chú trọng thực hành, giúp phụ nữ từng bước chuyển từ khả năng tiếp cận công nghệ sang chủ động ứng dụng công nghệ để mở rộng cơ hội việc làm, kinh doanh và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Thứ hai, xây dựng nội dung và hình thức phát triển kỹ năng phù hợp với điều kiện, trình độ của từng nhóm phụ nữ. Kết quả nghiên cứu MICS6 cho thấy sự chênh lệch đáng kể về kỹ năng ICT giữa phụ nữ nông thôn và thành thị. Bên cạnh địa bàn cư trú, sự khác biệt về độ tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp, điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận thiết bị, Internet cũng cần được tính đến khi xây dựng hoạt động hỗ trợ. Theo đó, nội dung và phương thức bồi dưỡng cần có lộ trình phù hợp, từ những thao tác cơ bản đến kỹ năng phục vụ học tập, việc làm, sản xuất, kinh doanh và sử dụng dịch vụ trực tuyến, đáp ứng nhu cầu và điều kiện tham gia của từng nhóm phụ nữ.

Thứ ba, kết hợp kỹ năng ứng dụng công nghệ với năng lực tự bảo vệ và sử dụng môi trường số an toàn, có trách nhiệm. Khi các hoạt động giao tiếp, giao dịch và kinh doanh ngày càng diễn ra trên môi trường mạng, phụ nữ cần có khả năng bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân, nhận diện dấu hiệu lừa đảo, kiểm tra độ tin cậy của thông tin và thận trọng khi tiếp nhận, chia sẻ nội dung trực tuyến. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra yêu cầu kiểm chứng thông tin và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm. Đây là những kỹ năng thiết yếu giúp phụ nữ hạn chế rủi ro, bảo vệ quyền và lợi ích của mình khi tham gia các hoạt động trên môi trường số.

Kết luận

Trong nền kinh tế số, kỹ năng số là điều kiện quan trọng để phụ nữ tiếp cận công nghệ, tham gia các hoạt động kinh tế và thích ứng với những thay đổi trong công việc, đời sống. Các định hướng chính sách, kết quả nghiên cứu về thực tiễn triển khai cho thấy bên cạnh việc mở rộng cơ hội tiếp cận, cần quan tâm đến sự khác biệt về điều kiện và trình độ kỹ năng giữa các nhóm phụ nữ, đồng thời nâng cao khả năng sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Phát triển kỹ năng số theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn và đặc điểm của từng nhóm phụ nữ sẽ góp phần tăng cường khả năng tham gia nền kinh tế số, qua đó thúc đẩy bình đẳng giới trong bối cảnh chuyển đổi số.

Lê Khánh Hà

Tài liệu tham khảo

Bộ Chính trị. (2024, ngày 22 tháng 12). Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-ve-dot-pha-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-doi-moi-sang-tao-va-chuyen-doi-so-quoc-gia-119241224180048642.htm

Bộ Khoa học và Công nghệ. (2025, ngày 29 tháng 4). Quyết định số 757/QĐ-BKHCN ban hành Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản và hướng dẫn đánh giá, xác nhận hoàn thành mức độ phổ cập kỹ năng số. Cổng Thông tin điện tử Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long. https://stc.vinhlong.gov.vn/chi-tiet-van-ban/VB_ID%3D6909

Bùi Tiến Trường. (2026, ngày 22 tháng 7). Viện Công nghệ thông tin tổ chức hội thảo: Báo cáo kết quả khảo sát năng lực số và nhu cầu học tập kỹ năng số của hội viên, phụ nữ. Viện Công nghệ thông tin, Học viện Phụ nữ Việt Nam. https://cntt.hvpnvn.edu.vn/cat-tin-tuc/tin-tuc/hoi-thao-bao-cao-ket-qua-khao-sat/

Chính phủ. (2021, ngày 3 tháng 3). Nghị quyết số 28/NQ-CP ban hành Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021–2030. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=202742&pageid=27160&tagid=6&type=1

Pham, C. T. L., Bui, Q. T. T., Le, A. H., & Khuong, L. Q. (2025). Unequal access in a digital age: Women's digital exclusion and socioeconomic inequalities in Vietnam. Frontiers in Big Data, 8, Article 1718366. https://doi.org/10.3389/fdata.2025.1718366

Thiện Tâm. (2026, ngày 20 tháng 8). Đẩy mạnh truyền thông “Phụ nữ Thủ đô tiêu dùng số”. Báo Điện tử Chính phủ – Chuyên trang Thủ đô Hà Nội. https://thanglong.baochinhphu.vn/day-manh-truyen-thong-phu-nu-thu-do-tieu-dung-so-103260820132507747.htm

Thủ tướng Chính phủ. (2025, ngày 31 tháng 10). Quyết định số 2415/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://chinhphu.vn/?docid=215756&pageid=27160

Thủ tướng Chính phủ. (2026, ngày 9 tháng 6). Quyết định số 1033/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026–2030. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=2&docid=218408&pageid=27160

Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. (2026, ngày 10 tháng 10). Hội LHPN Việt Nam ban hành Khung năng lực số cho phụ nữ. Cổng Thông tin điện tử Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. https://hoilhpn.org.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/hoi-lhpn-viet-nam-ban-hanh-khung-nang-luc-so-cho-phu-nu-1018201-7.html