Ngày 12/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội tiến hành chất vấn lĩnh vực khoa học-công nghệ.

Quản lý, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) là nội dung nhận được sự quan tâm, chất vấn của nhiều đại biểu Quốc hội.

Cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ dữ liệu và tận dụng cơ hội phát triển công nghệ

Tham gia chất vấn, đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn Tuyên Quang) đánh giá công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, đồng thời đặt ra thách thức về bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin và trách nhiệm pháp lý. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ giải pháp vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng quản lý rủi ro và bảo đảm an toàn dữ liệu. Chẳng hạn, cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên các nền tảng AI để khai thác.

Theo Bộ trưởng, bài toán đặt ra là cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ dữ liệu và tận dụng cơ hội phát triển công nghệ. Doanh nghiệp cần cân nhắc lợi ích khi cho phép AI tiếp cận dữ liệu với nguy cơ mất quyền kiểm soát thông tin của mình.

“Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung đạo đức AI, phân loại mức độ rủi ro và đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp, nhà phát triển ứng dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm”, Bộ trưởng thông tin.

Đề cập đến các nhiệm vụ trọng tâm, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết tập trung nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp làm chủ công nghệ và cải thiện chất lượng dịch vụ công.

"Việc triển khai khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần hướng tới kết quả thực chất, thể hiện qua khả năng ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh, hiệu quả phục vụ người dân và đóng góp cho phát triển kinh tế-xã hội", Bộ trưởng chia sẻ.

Bảo vệ trẻ em trước tác động của AI

Cùng quan tâm đến nội dung khai thác lợi ích của AI, đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn Lào Cai) cho biết, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hướng dẫn sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm, phòng ngừa sự lệ thuộc của học sinh. Tuy nhiên, ngoài phạm vi hướng dẫn của nhà trường, học sinh vẫn có thể tự sử dụng nền tảng AI tạo sinh để nhận thay lời giải hay viết bài hoàn chỉnh, làm giảm cơ hội tự suy nghĩ, rèn luyện phát triển năng lực của học sinh.

“Xin Bộ trưởng cho biết trong phạm vi quản lý Nhà nước về trí tuệ nhân tạo, Bộ có giải pháp cụ thể như thế nào để chỉ đạo các đơn vị chức năng trong công tác phối hợp cung cấp dịch vụ này để vừa bảo vệ người dùng trẻ tuổi, nhất là các em học sinh không bị lệ thuộc vào công nghệ…”, đại biểu nêu câu hỏi.

Về vấn đề này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân chia sẻ đã và đang tham gia giảng dạy nên hiểu những lo ngại về tác động của AI đối với quá trình học tập. Theo ông, lạm dụng AI trong giáo dục là vấn đề cần được quan tâm. Nếu quá lạm dụng đây là vấn đề nhức nhối.

Bộ trưởng cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tiến hành phân loại AI theo các mức độ rủi ro cao, trung bình và thấp, đồng thời đưa ra các cơ chế bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng.

Bộ trưởng dẫn kinh nghiệm một số nước tiên tiến đã hạn chế, thậm chí cấm học sinh sử dụng AI, đặc biệt ở những cấp nhỏ tuổi.

Dưới góc độ quan điểm cá nhân, Bộ trưởng bày tỏ đồng tình với phương án này. “Khi các em lớn, có thể sử dụng AI để đặt câu hỏi là rất tốt. Nhưng khi các em còn nhỏ thì nên xem xét", Bộ trưởng nói.

Gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, bảo vệ người dùng trước nguy cơ giả mạo

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) phản ánh hiện tượng sử dụng AI để giả mạo chữ ký, hình ảnh, giọng nói, chữ viết để lừa đảo, tống tiền đã diễn ra; học sinh, sinh viên sử dụng công nghệ AI để giải đề thi, bài tập; các đối tượng sử dụng AI để xâm phạm quyền tác giả.

“Xin Bộ trưởng cho biết giải pháp ra sao để ngăn ngừa hành vi sai phạm này và khắc phục những hiện tượng trên?”, đại biểu chất vấn.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết các hành vi giả mạo hình ảnh, giọng nói bằng AI đã được pháp luật điều chỉnh. Việc quản lý liên quan ba nhóm đối tượng, gồm: nhà cung cấp AI (nơi tạo ra các nền tảng AI), tổ chức triển khai, tức là đưa nền tảng đó vào Việt Nam hoặc trực tiếp làm và đối tượng sử dụng. Ba bộ phận này có mối quan hệ hữu cơ với nhau và phải cùng nhau làm.

Bộ trưởng nêu rõ: Nội dung do AI tạo ra bắt buộc phải được gắn nhãn để người dùng nhận biết; không thực hiện nghĩa vụ gắn nhãn theo quy định sẽ bị coi là vi phạm pháp luật.

Bên cạnh giải pháp quản lý, Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò của gia đình trong việc bảo vệ trẻ em trước nguy cơ bị lừa đảo bằng AI. Bộ trưởng lưu ý, công nghệ có thể giả mạo gương mặt, giọng nói nhưng không thể làm giả được quan hệ tình cảm cũng như trí tuệ hay nhân cách của con người.

"Nếu cha mẹ dành nhiều thời gian cho con cái hơn, quan tâm đến con cái hơn, trò chuyện với con cái nhiều hơn thì rõ ràng AI sẽ rất khó để lừa đảo con em của phụ huynh được", Bộ trưởng chia sẻ.