Quan điểm của Đảng và Nhà nước về quyền phụ nữ và nghiên cứu khoa học về quyền phụ nữ

Vấn đề giải phóng phụ nữ, phát huy vai trò và đảm bảo quyền của phụ nữ trên các lĩnh vực của đời sống xã hội luôn được Đảng và Nhà nước Việt Nam coi là một trong những mục tiêu quan trọng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của đất nước. Trong mỗi giai đoạn lịch sử, Đảng đều hoạch định những chủ trương, chính sách phù hợp với tình hình và nhiệm vụ mới của đất nước, từng bước nâng cao vai trò của phụ nữ và thực hiện nam nữ bình quyền. Việt Nam đã hoàn thiện hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ và thúc đẩy quyền phụ nữ, từ đó đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận trong thực hiện quyền con người, quyền phụ nữ và bình đẳng giới.

Tại văn bản có giá trị pháp lý cao nhất là Hiến pháp năm 2013 (Hiến pháp), quyền bình đẳng giữa nam và nữ được khẳng định trong mọi lĩnh vực. Điều 16, Hiến pháp nêu rõ “Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật; không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội” (Quốc hội, 2013, tr. 6). Tại Điều 26, Hiến pháp quy định: “Công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt. Nhà nước có chính sách bảo đảm quyền và cơ hội bình đẳng giới; Nhà nước, xã hội và gia đình tạo điều kiện để phụ nữ phát triển toàn diện, phát huy vai trò của mình trong xã hội; Nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới” (Quốc hội, 2013, tr. 7). Tinh thần này được liên tục bồi đắp và gìn giữ từ bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946 và các bản sửa đổi. Hiến pháp đã đặt nền tảng vững chắc cho việc bảo vệ và thúc đẩy quyền phụ nữ tại Việt Nam, không chỉ dưới góc độ pháp lý mà còn về chính sách và định hướng phát triển. Hiến định nguyên tắc bình đẳng giới là minh chứng rõ ràng cho cam kết nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng một xã hội công bằng, tiến bộ, nơi phụ nữ được tôn trọng, phát triển toàn diện, đóng góp tích cực và được hưởng đầy đủ mọi thành quả của công cuộc xây dựng đất nước.

Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu bật rằng: “Thực hiện bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội...”. Trong đó, Đảng đặt ra yêu cầu: “Chăm lo xây dựng phụ nữ Việt Nam thời đại mới, phát huy truyền thống, tiềm năng, thế mạnh, trí tuệ và tinh thần làm chủ, khát vọng vươn lên của phụ nữ; tích cực xây dựng gia đình Việt Nam tiến bộ, văn minh, ấm no, hạnh phúc” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026). Rõ ràng, mục tiêu bình đẳng giới và quyền của phụ nữ luôn được thể hiện nhất quán trong các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Bên cạnh đó, nhiều văn bản pháp luật và chính sách được ban hành nhằm thúc đẩy vai trò, vị thế, quyền của phụ nữ và thúc đẩy bình đẳng giới tại Việt Nam. Có thể kể đến các luật liên quan trực tiếp đến bình đẳng giới và phụ nữ: Luật Bình đẳng giới năm 2006; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình (2007, sửa đổi năm 2022); Luật Hôn nhân và Gia đình (2010, sửa đổi năm 2014) và các bộ luật khác có các điều khoản đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho phụ nữ như bộ Luật Dân sự (sửa đổi 2015); bộ Luật Lao động (sửa đổi năm 2019); Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (2020); Luật Bảo hiểm xã hội (2014; Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm (2015); Luật người khuyết tật (2010); Luật bảo hiểm xã hội (sửa đổi 2014) v.v. Bên cạnh đó, Việt Nam đã xây dựng và ban hành các Chiến lược, Chương trình mục tiêu quốc gia trong đó có những điều khoản, hoạt động, mục tiêu cốt lõi hướng tới bảo vệ quyền cho phụ nữ, trẻ em gái, và các nhóm yếu thế như: “Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới” qua các giai đoạn, mới nhất hiện nay là “Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030”; “Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững”; “Chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn 1 từ 2021-2025”, v.v. (UN Women, 2021). Với cách tiếp cận đa chiều, lấy con người làm trung tâm, các chương trình, chính sách của Đảng và Nhà nước đang góp phần thu hẹp khoảng cách giới, nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển bao trùm, công bằng trong xã hội Việt Nam, đảm bảo quyền công dân, trong đó có phụ nữ.

Đối với quá trình hội nhập quốc tế, Việt Nam đã tham gia phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW) và cũng là một trong những quốc gia đầu tiên ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương thực hiện việc phê chuẩn một văn bản pháp lý quốc tế quan trọng như vậy (Nhóm nữ Đại biểu Quốc hội Việt Nam, 2009). Điều này khẳng định vị trí của đất nước và của phụ nữ Việt Nam trong cộng đồng quốc tế, trên cơ sở đó tạo điều kiện về mặt pháp lý cho phụ nữ Việt Nam tự tin trong việc tham gia vào đời sống chính trị. Đây là cơ sở giúp nhà nước ta định hướng xây dựng một xã hội bình đẳng, không phân biệt giới tính và bảo đảm quyền con người. Theo Báo cáo Khoảng cách Giới Toàn cầu 2026 (WEF, 2026), chỉ số bình đẳng giới của Việt Nam xếp thứ 84/145 quốc gia, thu hẹp được 70,7% khoảng cách giới, trong đó có những chỉ số thành phần xếp thứ hạng cao như chỉ số tham gia và cơ hội kinh tế đạt mức xếp hạng 35/145 hoặc bình đẳng giới trong giáo dục với tỷ lệ nhập học đạt điểm tuyệt đối (tr.278-379). Tổng kết về 30 năm thực hiện Tuyên bố và Cương lĩnh Hành động Bắc Kinh (BPfA) giai đoạn 2019–2023, Bộ Nội vụ (2025) nhấn mạnh ghi nhận trên bình diện quốc tế, “Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia xóa bỏ khoảng cách giới nhanh nhất và là một trong những nước hoàn thành sớm Mục tiêu thiên niên kỷ thứ 3 (MDG 3) về bình đẳng giới cũng như đang nỗ lực thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), trong đó có các Mục tiêu số 5 và 10 về xóa bỏ bất bình đẳng, thúc đẩy bình đẳng giới, trao quyền cho phụ nữ và trẻ em gái (Bộ Nội vụ, 2025, tr. 6 – tr. 7).

Những kết quả đạt được từ việc nhà nước ta quán triệt, nghiêm túc thực hiện Công ước này trong suốt hơn 40 năm qua cho thấy cam kết chính trị mạnh mẽ và tinh thần trách nhiệm toàn diện đối với sự phát triển và tiến bộ của phụ nữ, để phụ nữ không chỉ là người thụ hưởng, mà còn là chủ thể kiến tạo tương lai phát triển bền vững của đất nước.

Theo tinh thần Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22/8/2026 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới, nghiên cứu khoa học về quyền phụ nữ đặt ra những yêu cầu và nhiệm vụ mới, gắn liền với bước chuyển chiến lược “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả”. Theo đó, nhà nghiên cứu về quyền phụ nữ và bình đẳng giới cần nhận thức rõ bước chuyển nhiệm vụ từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức xã hội”, củng cố niềm tin và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong quá trình phát triển của công nghệ số và mạng xã hội, nghiên cứu khoa học cần tập trung vào các khía cạnh mới: an toàn của phụ nữ trên không gian mạng, bảo vệ phụ nữ trước bạo lực mạng, định kiến giới thuật toán, và việc nâng cao năng lực số cho phụ nữ và đảm bảo quyền tiếp cận thông tin bình đẳng.

Thực hiện các nhiệm vụ đó, vai trò của các nhà khoa học, trí thức, nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội nói chung và nghiên cứu về quyền phụ nữ càng trở nên quan trọng, là lực lượng xã hội quan trọng đóng góp vào mục tiêu phát triển chung của đất nước trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Cán bộ nghiên cứu Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới

Đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học về bình đẳng giới và quyền phụ nữ

Hiện nay, đội ngũ nhà nghiên cứu về giới và phụ nữ tại Việt Nam ngày càng được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng và phát triển năng lực chuyên môn, khả năng tiếp cận tri thức quốc tế năng lực cao, có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiên cứu, trình độ ngoại ngữ tốt, và tư tưởng chính trị vững vàng. Với tinh thần trách nhiệm, ý thức chính trị và trách nhiệm xã hội, đội ngũ này đã và đang đóng góp tích cực vào việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ quá trình xây dựng, hoàn thiện và thực thi chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bình đẳng giới, quyền của phụ nữ. Các kết quả nghiên cứu đã góp phần làm sáng tỏ cơ sở thực tiễn, nhận diện những vấn đề đặt ra và đề xuất giải pháp hoàn thiện các chính sách, pháp luật liên quan, trong đó có Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Hôn nhân và Gia đình, cùng các chiến lược, chương trình và chính sách về bình đẳng giới, an sinh xã hội và phát triển con người.

Nhằm thực hiện mục tiêu đưa nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn làm nền tảng cho sự phát triển xã hội chung của đất nước theo tinh thần phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, và chuyển đổi số của đất nước, việc phát huy vai trò, nâng cao trách nhiệm của nhà nghiên cứu và các cơ quan nghiên cứu khoa học xã hội là một nhiệm vụ quan trọng. Để phát huy tối đa vai trò của nhà nghiên cứu trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở lĩnh vực quyền phụ nữ, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, xây dựng đội ngũ chuyên gia và các nhà khoa học xã hội nói chung và lĩnh vực nghiên cứu về phụ nữ nói riêng cần giữ vững bản lĩnh chính trị, tư duy học thuật sắc bén, có năng lực đấu tranh trực diện với các quan điểm sai trái. Các nhà khoa học cần cập nhật kiến thức chuyên ngành nghiên cứu về giới, luật pháp về bình đẳng giới để đội ngũ các nhà khoa học này trở thành nòng cốt đồng hành cùng Đảng và Nhà nước trong việc luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực bình đẳng giới và quyền phụ nữ đặt ra từ quá trình phát triển đất nước.

Thứ hai, phát triển hệ thống phương pháp luận nghiên cứu khoa học về quyền phụ nữ và bình đẳng giới phù hợp với đặc điểm Việt Nam, trên cơ sở đó, đánh giá quyền phụ nữ phải dựa trên sự tiến bộ thực chất, hạnh phúc bền vững của gia đình và sự đóng góp của phụ nữ vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, chứ không chạy theo các chỉ số mang tính hình thức, áp dụng máy móc từ các quốc gia có đặc điểm kinh tế, chính trị, xã hội khác biệt. Kết quả từ các nghiên cứu này sẽ là cơ sở khoa học khẳng định tính đúng đắn của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời củng cố sự đoàn kết, đồng thuận xã hội và niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.

Thứ ba, thực hiện các nghiên cứu khoa học trọng điểm cấp quốc gia và các cấp nhằm cung cấp số liệu thống kê khoa học tin cậy, khách quan và bằng chứng khoa học dựa trên thực tiễn về những chuyển biến tích cực trong sự nghiệp bình đẳng giới, và công tác tăng quyền cho phụ nữ, khẳng định vai trò và vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh mới như chuyển đổi số, biến đổi khí hậu, và an ninh con người. Từ đó, cung cấp giải pháp, khuyến nghị, tư vấn chính sách để thực hiện đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, tối ưu hóa phương thức huy động và phân bổ nguồn lực quốc gia, liên tục bổ sung, phát triển lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, đồng thời chuẩn bị cho việc hoạch định đường lối phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Thứ tư, mở rộng các hoạt động truyền thông, phổ biến tri thức, và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học xã hội về quyền phụ nữ và bình đẳng giới, qua đó, khẳng định và lan tỏa các kết quả nghiên cứu, những thành tựu thực tế về quyền phụ nữ và bình đẳng giới tại Việt Nam đến cộng đồng nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế. Thông qua các hội thảo, tọa đàm khoa học, bài viết trên tạp chí, và các phát ngôn trên các phương tiện truyền thông và mạng xã hội, nhà nghiên cứu giúp người dân trong nước và bạn bè quốc tế hiểu đúng về bản chất của bình đẳng giới luôn song hành với phát triển, hài hòa và tiến bộ xã hội, đóng góp vào công cuộc phát triển của Việt Nam.

Trần Thị Cẩm Nhung

Tài liệu tham khảo

1. Ban Tuyên giáo Trung ương. (2022). Tài liệu tuyên truyền về công tác bình đẳng giới và phòng chống thông tin xấu độc.

2. Báo Điện tử Chính phủ. (2026, ngày 25 tháng 05). Phát biểu của Tổng bí thư, Chủ tịch nước tại cuộc họp cho chủ trương về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản. https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-tai-cuoc-hop-cho-chu-truong-ve-cong-tac-nghien-cuu-khoa-hoc-co-ban-102260525142235949.htm

3. Báo điện tử Chính phủ Xây dựng chính sách, pháp luật. (2026, ngày 07 tháng 10). Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/nghi-quyet-so-25-nq-tw-cua-bo-chinh-tri-ve-chien-luoc-cong-tac-tu-tuong-trong-boi-canh-moi-119260829181747391.htm

4. Bộ Chính trị. (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

5. Bộ Nội vụ. (2025). Báo cáo quốc gia về 30 năm thực hiện Tuyên bố và Cương lĩnh Hành động Bắc Kinh (BPfA) giai đoạn 2019–2023 .

6. Nhóm nữ Đại biểu Quốc hội Việt Nam. (2009, ngày 01 tháng 09). Công ước về Xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ. https://nnsvn.quochoi.vn/binhdanggioi/pages/tai-lieu-lien-quan.aspx?ItemID=221

7. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

8. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. (2026, ngày 03 tháng 02). Phụ nữ - lực lượng quan trọng đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống. https://vwu.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/phu-nu-luc-luong-quan-trong-%C4%91ua-nghi-quyet-%C4%91ai-hoi-xiv-cua-%C4%91ang-vao-cuoc-song-828601-4901.html

9. Phạm Vĩnh Hà. (2026, ngày 08 tháng 06). Kỳ họp thứ hai Hội đồng Lý luận Trung ương nhiệm kỳ 2026-2031: Phát huy vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận của Đảng . https://ihfgs.vass.gov.vn/tin-vass/ky-hop-thu-hai-hoi-dong-ly-luan-trung-uong-nhiem-ky-2026-2031-phat-huy-vai-tro-cua-khoa-hoc-xa-hoi--572616

10. Quốc hội. (2013). Hiến pháp Nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam .

11. UN Women. (2021). Tổng quan về bình đẳng giới ở Việt Nam 2021 (CGEP) .

12. Vũ Đăng Minh, Hoàng Diễm Hạnh. (2025 , ngày 08 tháng 04 ). Một số giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới . Hệ thống thông tin Tuyên giáo và Dân vận. https://tuyengiaodanvan.vn/vn/blogs/mot-so-giai-phap-nang-cao-hieu-qua-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-tinh-hinh-moi-67f50c404947a58baaad5fe7

13. WEF. (2026). Báo cáo Khoảng cách Giới toàn cầu 2026. https://reports.weforum.org/docs/WEF_GGGR_Report_2026.pdf