Trong những năm qua công tác phòng, chống bạo lực gia đình đã được Đảng và Nhà nước quan tâm, triển khai thông qua nhiều chương trình, đề án, hoạt động truyền thông và đã mang lại những kết quả tích cực trong giải quyết bạo lực gia đình ở cấp cộng đồng. Theo Báo cáo kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2024 của Chính phủ cho thấy, các chỉ tiêu về “tỉ lệ bạo lực gia đình, bạo lực trên cơ sở giới được phát hiện được tiếp cận ít nhất một trong các dịch vụ hỗ trợ cơ bản trong năm; tỉ lệ người gây bạo lực gia đình, bạo lực trên cơ sở giới được phát hiện ở mức chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhận được sự tư vấn, tham vấn” cơ bản đạt được mục tiêu đề ra trong Chiến lược quốc gia về Bình đẳng giới giai đoạn 2021 - 2030 (Chính phủ, 2025). Song song với đó, công tác tuyên truyền về bạo lực giới cũng được ghi nhận đã có tác động đáng kể đến nhận thức của người dân với sự chuyển đổi quan niệm từ việc xem bạo lực gia đình là “chuyện riêng trong nhà” sang coi đó là vấn đề xã hội cần sự chung tay giải quyết của gia đình, cộng đồng xã hội và chính quyền địa phương. Hành lang pháp lý về công tác phòng chống bạo lực gia đình ngày càng vững chắc. Các dịch vụ hỗ trợ nạn nhân bạo lực ngày càng được mở rộng và chuyên nghiệp hóa. Sự phối hợp liên ngành trong công tác phòng chống bạo lực gia đình từng bước đi vào thực chất và phát huy hiệu quả (Bộ Nội vụ, 2025).

Tuy nhiên, do tính chất phức tạp, đa dạng về hình thức bạo lực gia đình nên vẫn còn tồn tại những vụ việc bạo lực chưa được can thiệp, xử lý kịp thời, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng dân tộc thiểu số. Việc truy tố và ứng phó với người gây bạo lực còn gặp nhiều khó khăn và vướng mắc. Các cơ quan thực thi pháp luật như cơ quan thanh tra, công an, công tố và tư pháp phải đối mặt với những thách thức lớn trong việc xác định, xử lý và áp dụng các chế tài hình sự hoặc hành chính. Những cơ quan này chỉ có thể áp dụng các biện pháp xử phạt dựa trên các quy định pháp luật khác đối với các vi phạm hình sự hoặc hành chính như hành hung, hiếp dâm, tấn công thân thể gây thương tích nghiêm trọng, nhưng lại không áp dụng được cho các hành vi bạo lực giới khác (UNFPA, 2024). Để tháo gỡ những khó khăn trong việc xử phạt các hành vi bạo lực gia đình, ngày 31/12/2021 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 144/2021/NĐ-CP về “Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy, chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ; phòng, chống bạo lực gia đình”. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi Nghị định số 144/2021/NĐ-CP đã bộc lộ một số điểm hạn chế như:  các hành vi bạo lực chủ yếu dừng lại ở các hành vi bạo lực “truyền thống” như đánh đập, chửi mắng, cưỡng ép quan hệ tình dục...; và nhiều Điều quy định còn khái quát, khó áp dụng thống nhất; mức xử phạt chủ yếu là phạt tiền; và các biện pháp khắc phục hậu quả còn hạn chế; nhiều điều khoản chưa thể hiện rõ việc bảo vệ nhóm yếu thế. Đặc biệt, sau khi Luật Phòng chống Bạo lực gia đình năm 2023 (Luật số 13/2022/QH15) được ban hành thì nhiều nội dung của Mục 4, Chương II của Nghị định này đã không còn phù hợp với tình hình mới. Vì vậy, nhằm cụ thể hóa Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2023, bảo đảm tính khả thi, tăng cường răn đe, giáo dục cá nhân có hành vi vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các thành viên gia đình, ngày 30/10/2025 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 về “Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình”.

Nghị định số 282/2025/NĐ-CP gồm 4 Chương với 71 Điều. Các quy định xử phạt vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình được quy định tại Mục 3, Chương II với 17 Điều từ Điều 37 đến Điều 53. Các Điều, khoản đã nêu rõ các hành vi bạo lực, mức phạt, hình thức xử phạt bổ sung và các biện pháp khắc phục hậu quả tạo cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý nghiêm các hành vi bạo lực. Cụ thể như sau:

Tại Điều 37 và Điều 38 Nghị định quy định xử phạt hành chính đối với các hành vi bạo lực thể chất như hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa hoặc cố ý xâm hại sức khỏe, tính mạng thành viên gia đình, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Quy định này góp phần xóa bỏ quan niệm sai lầm coi bạo lực gia đình là “chuyện riêng”.

Từ Điều 39 đến Điều 40, các hành vi bạo lực tinh thần như bỏ mặc người yếu thế; xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, gây áp lực tâm lý kéo dài… cũng được quy định xử phạt cụ thể. Đây là điểm tiến bộ, bởi bạo lực tinh thần tuy khó nhận diện nhưng để lại hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe tâm lý nạn nhân.

 Tranh minh hoạ Nghị định số 282/2025/NĐ-CP  

Đặc biệt, Điều 41 xác định rõ các hành vi bạo lực tình dục trong gia đình và chế tài tương ứng đối với những hành vi vốn bị né tránh, xem nhẹ. Quy định này khẳng định nguyên tắc tôn trọng quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự của mỗi cá nhân, không phân biệt giới tính, độ tuổi.

Các hành vi về bạo lực kinh tế cũng được quy định tại Điều 44 với việc xử phạt các hành vi kiểm soát thu nhập, chiếm đoạt tài sản, cưỡng ép lao động hoặc buộc đóng góp tài chính quá khả năng, qua đó, bảo vệ quyền tự chủ kinh tế - yếu tố quan trọng giúp nạn nhân có cơ hội thoát khỏi bạo lực.

Bên cạnh đó, từ Điều 46 đến Điều 53, Nghị định còn quy định xử phạt hành vi kích động, xúi giục, cưỡng ép người khác thực hiện bạo lực; truyền bá thông tin cổ xúy bạo lực; cản trở hoặc không thực hiện đầy đủ trách nhiệm phòng, chống bạo lực gia đình. Các quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm của cá nhân, gia đình, cộng đồng và chính quyền cơ sở trong phòng, chống bạo lực gia đình.

Nhìn chung, các quy định xử phạt vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình tại Mục 3, Chương II của Nghị định số 282/2025/NĐ-CP đã tăng tính khả thi và răn đe của pháp luật, tạo căn cứ rõ ràng để cơ quan chức năng xử lý vi phạm. Nghị định lấy người bị bạo lực gia đình là trung tâm vì vậy đã bảo đảm được lợi ích hợp pháp tốt nhất của những người có liên quan, đặc biệt ưu tiên bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, người bị bạo lực gia đình là phụ nữ mang thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, người khuyết tật, người không có khả năng tự chăm sóc; thực hiện bình đẳng giới. Bên cạnh đó, Nghị định cho thấy sự chuyển hướng từ cách tiếp cận thiên về tuyên truyền, vận động sang kết hợp đồng bộ giữa phòng ngừa, can thiệp và xử lý.

Có thể nói, Nghị định số 282/2025/NĐ-CP của Chính phủ tiếp tục khẳng định cam kết của Nhà nước trong bảo vệ nạn nhân bạo lực gia đình, thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng gia đình an toàn, tiến bộ, hạnh phúc, đáp ứng yêu cầu phát triển xã hội trong giai đoạn mới.

Trần Thị Thanh Loan

Tài liệu tham khảo

1.    Chính phủ. 2025. Báo cáo số 102/BC-CP ngày 15/12/2025 về Kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2024.

2.    Bộ Nội vụ. 2025. Dự thảo Báo cáo Tổng kết thực hiện Chương trình Phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2021 - 2025.

3.    UNFPA. 2024. Tóm tắt khuyến nghị chính sách: các đề xuất sửa đổi Luật Bình đẳng giới từ góc độ bạo lực trên cơ sở giới và các thực hành có hại.