Báo cáo Phát triển con người (HDR) 2023/2024: Phá vỡ tình trạng bế tắc: Tái hình dung sự hợp tác trong một thế giới phân cực

      Ngày 13/3, tại trụ sở Liên hợp quốc (LHQ) ở New York (Mỹ), Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã tổ chức Lễ công bố Báo cáo Phát triển con người năm 2023/2024 với tiêu đề "Phá vỡ tình trạng bế tắc: Tái hình dung sự hợp tác trong một thế giới phân cực". Báo cáo cho thấy một xu hướng đáng lo ngại – đó là sự chưa đầy đủ và không đồng đều của Chỉ số Phát triển Con người toàn cầu (HDI) – thước đo tóm tắt phản ánh Tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người, giáo dục và tuổi thọ của một quốc gia . HDI được dự đoán sẽ đạt mức cao kỷ lục vào năm 2023 sau khi giảm mạnh trong năm 2020 và 2021. Tuy nhiên, sự tiến bộ này rất không đồng đều. Các nước giàu đang có mức độ phát triển con người cao kỷ lục trong khi một nửa số nước nghèo nhất thế giới vẫn ở dưới mức trước khủng hoảng[1].

       Tổng Giám đốc UNDP Achim Steiner trong buổi lễ công bố báo cáo đã nhận định rằng thế giới đã từng bước phục hồi sau đại dịch COVID-19, chỉ số phát triển con người (HDI) đã tăng trở lại và ở mức cao nhất trong lịch sử kể từ khi báo cáo lần đầu được công bố năm 1990. Tuy nhiên, ông Steiner cũng bày tỏ quan ngại về tình hình bất ổn, xung đột gia tăng tại một số khu vực, nhất là tình trạng bất bình đẳng và khoảng cách về HDI ngày càng lớn, đặc biệt giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển. UNDP kỳ vọng báo cáo mới được công bố sẽ là cơ sở để các nhà hoạch định chính sách trên toàn cầu xác định hướng đi và giải pháp phù hợp để ứng phó thách thức, tiếp tục thúc đẩy phát triển con người.

       Báo cáo lập luận rằng việc thúc đẩy hành động tập thể quốc tế bị cản trở bởi một “nghịch lý dân chủ” đang nổi lên. Theo dữ liệu được phân tích trong báo cáo,  trong khi 9 trên 10 người trên toàn thế giới tán thành nền dân chủ, thì hơn một nửa số người tham gia khảo sát toàn cầu bày tỏ sự ủng hộ đối với những nhà lãnh đạo có thể làm suy yếu nền dân chủ bằng cách bỏ qua các quy tắc cơ bản của quy trình dân chủ. Một nửa số người được khảo sát trên toàn thế giới cho thấy họ không có hoặc có quyền kiểm soát hạn chế đối với cuộc sống của họ và hơn 2/3 tin rằng họ có ít ảnh hưởng đến các quyết định của chính phủ.

       Báo cáo nhấn mạnh rằng quá trình phi toàn cầu hóa không khả thi cũng như không thực tế trong thế giới ngày nay và sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế vẫn ở mức cao. Không có khu vực nào gần đạt được khả năng tự cung tự cấp vì tất cả đều phải nhập khẩu từ 25% trở lên từ các khu vực khác đối với ít nhất một loại hàng hóa và dịch vụ chính.

       Báo cáo cũng nhấn mạnh sự phụ thuộc lẫn nhau trên toàn cầu đang được tái cấu trúc như thế nào và kêu gọi một thế hệ hàng hóa công toàn cầu mới, theo đó, bốn lĩnh vực được đề xuất để hành động ngay lập tức:

      - Hàng hóa công cộng của hành tinh, vì sự ổn định của khí hậu, khi chúng ta đối mặt với những thách thức chưa từng có của Kỷ nhân sinh Anthropocene;

       - Hàng hóa công cộng toàn cầu kỹ thuật số, để đạt được sự công bằng hơn trong việc khai thác các công nghệ mới nhằm phát triển con người một cách công bằng;

      - Các cơ chế tài chính mới và mở rộng, bao gồm một hướng đi mới trong hợp tác quốc tế bổ sung cho hỗ trợ nhân đạo và viện trợ phát triển truyền thống cho các nước thu nhập thấp;

      - Giảm bớt sự phân cực chính trị thông qua các phương pháp quản trị mới tập trung vào việc tăng cường tiếng nói của người dân trong việc cân nhắc và giải quyết thông tin sai lệch.

      Báo cáo lập luận rằng trong bối cảnh này, chủ nghĩa đa phương đóng một vai trò cơ bản bởi vì các cam kết song phương không thể giải quyết được bản chất hành tinh không thể giảm thiểu của việc cung cấp hàng hóa công toàn cầu.

     Theo Báo cáo Phát triển Con người 2023/2024, Việt Nam đã thăng hạng vượt bậc về Chỉ số phát  triển con người và tiếp tục nằm trong số các quốc gia đang phát triển có chỉ số HDI cao. Giá trị HDI của Việt Nam năm 2022 là 0,726 - đứng thứ 107 trên 193 quốc gia và vùng lãnh thổ. Từ năm 1990 đến năm 2022, giá trị HDI của Việt Nam thay đổi từ 0,492 lên 0,726, tăng gần 50%. Vào những năm 1990 khi UNDP đưa ra chỉ số phát triển con người HDI, Việt Nam ở vị trí tương đối thấp trong bảng xếp hạng, nhưng đến nay Việt Nam đang ở giữa bảng xếp hạng và liên tục tiến bộ trong 30 năm qua. Trưởng Đại diện thường trú của UNDP Ramla Khalidi cho biết: "Việt Nam vẫn là quốc gia có mức phát triển con người cao trong suốt những năm khó khăn của đại dịch COVID-19. Phát triển con người tiếp tục là trọng tâm trong chiến lược phát triển của đất nước và chúng tôi đã thấy những kết quả đáng kể trong những thập kỷ qua".

(Thông tin được lược dịch từ Thông cáo báo chí của Chương trình phát triển Liên hiệp quốc. Tham khảo thêm tại: https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2023-24)

Thu Hà lược dịch và tổng hợp