( Nguồn : Shutterstock)

Vai trò nền tảng của gia đình trong bối cảnh hiện đại

Ý tưởng về một ngày dành riêng cho gia đình được Liên Hợp Quốc thúc đẩy từ những năm 1980, trong bối cảnh thế giới chứng kiến nhiều biến đổi về cơ cấu xã hội và đời sống con người. Đến năm 1993, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chính thức quyết định lấy ngày 15/5 là Ngày Quốc tế Gia đình và ngày này được tổ chức thường niên kể từ đó.

Gia đình được xem là nền tảng của xã hội, là nơi nuôi dưỡng nhân cách, truyền đạt các giá trị văn hóa và tạo dựng sự gắn kết giữa các thế hệ. Trong bối cảnh hiện đại, gia đình không chỉ đóng vai trò chăm sóc và bảo vệ các thành viên mà còn góp phần thúc đẩy bình đẳng, giáo dục, an sinh xã hội và phát triển bền vững.

Chủ đề ngày Quốc tế Gia đình năm 2026: “Gia đình, sự bất bình đẳng và phúc lợi cho trẻ em”

Ngày Quốc tế Gia đình năm 2026 mang chủ đề “Gia đình, sự bất bình đẳng và phúc lợi cho trẻ em” nhằm cảnh báo về sự gia tăng bất bình đẳng toàn cầu đang định hình đời sống gia đình và ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của trẻ em. Nhiều gia đình hiện đang phải đối mặt với tình trạng bấp bênh về thu nhập, thiếu hụt mạng lưới hỗ trợ chăm sóc con cái và hạn chế trong việc tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đặc biệt, trong khuôn khổ sự kiện năm nay và bối cảnh Chương trình Nghị sự 2030 về Phát triển bền vững, Liên Hợp Quốc dự kiến công bố báo cáo nghiên cứu mới đánh giá các xu hướng bất bình đẳng đang ảnh hưởng đến gia đình trên toàn cầu, qua đó đề xuất các giải pháp chính sách nhằm thu hẹp khoảng cách và thúc đẩy tiến bộ xã hội.

( Nguồn: Canva)

Theo đó, Liên Hợp Quốc kêu gọi các quốc gia cần đầu tư mạnh mẽ hơn vào các chính sách hướng tới gia đình. Việc xây dựng các hệ thống an sinh xã hội tích hợp - bao gồm trợ cấp xã hội cho trẻ em, chế độ nghỉ thai sản, dịch vụ chăm sóc và giáo dục sớm cho trẻ với chi phí hợp lý - sẽ góp phần làm củng cố sự bền vững của gia đình, giảm thiểu rủi ro nghèo đói và bảo đảm cơ hội phát triển bình đẳng cho mọi trẻ em.

Đóng góp của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trong nhận diện các vấn đề gia đình từ các nghiên cứu khoa học giai đoạn 2021 - 2025

Trong vòng 5 năm qua (giai đoạn 2021 - 2025), Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (Viện) đã triển khai mạnh mẽ các nhiệm vụ khoa học nhằm cung cấp luận cứ cho việc hoạch định chính sách xây dựng, phát triển và hỗ trợ gia đình tại Việt Nam. Cụ thể, Viện đã và đang triển khai 24 nhiệm vụ/đề tài các cấp về chủ đề gia đình , trong đó bao gồm 01 đề tài do Quỹ phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (Nafosted) tài trợ, 01 nhiệm vụ thuộc chương trình trọng điểm cấp Bộ, 04 đề tài cấp Bộ và 18 nhiệm vụ cấp cơ sở. Các nghiên cứu này không chỉ là những đóng góp về mặt cơ sở lý luận mà còn bám sát những biến đổi thực tiễn của gia đình Việt Nam trong bối cảnh đại dịch, hội nhập và chuyển đổi số, tập trung vào 5 chủ đề cốt lõi:

Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy hệ giá trị gia đình: Viện có những đóng góp trực tiếp vào Chương trình trọng điểm cấp Bộ “Xây dựng Hệ giá trị Quốc gia, Hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới” qua nghiên cứu xây dựng chuẩn mực con người gắn với giữ gìn hệ giá trị gia đình trong kỳ mới. Đồng thời, các nhiệm vụ cơ sở cũng làm rõ những vấn đề đặt ra trong việc thực hiện Chiến lược phát triển gia đình Việt nam đến năm 2030.

Hôn nhân và cấu trúc gia đình hiện đại: Các nghiên cứu đã phản ánh sự biến đổi và tính đa dạng của gia đình hiện đại, từ việc đánh giá hiện tượng phụ nữ kết hôn với người nước ngoài, hoạt động giáo dục trong gia đình LGBT, cho đến các vấn đề về tái hôn, chia sẻ trách nhiệm của người cha sau khi ly hôn, hay việc thực thi vai trò trụ cột gia đình của nam giới.

Chức năng chăm sóc, giáo dục và các mối quan hệ gia đình: Các nghiên cứu tập trung phân tích mối quan hệ trong gia đình (làm rõ mối q uan hệ anh chị em ruột đã trưởng thành), những biến đổi trong chức năng chăm sóc và giáo dục gia đình trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế – xã hội và tác động của chuyển đổi số . Nhiều công trình đi sâu làm rõ các vấn đề liên quan đến chăm sóc đời sống tinh thần cho trẻ vị thành niên; mối quan hệ giao tiếp, tương tác và gắn kết giữa cha mẹ và con cái, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như giáo dục sức khỏe sinh sản, giới tính và bảo đảm an toàn cho trẻ em trên không gian mạng. Bên cạnh đó, Viện đặc biệt quan tâm đến các nhóm dễ bị tổn thương, nhất là trẻ em trong các gia đình lao động di cư tại khu công nghiệp và đô thị lớn, qua đó góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng chính sách và mô hình hỗ trợ gia đình, trẻ em và an sinh xã hội trong bối cảnh mới.

Bạo lực gia đình: Các nghiên cứu tập trung nhận diện bạo lực gia đình đối với các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, phụ nữ dân tộc thiểu số và người cao tuổi trong bối cảnh biến đổi kinh tế – xã hội hiện nay. Nhận diện những rào cản trong tiếp cận dịch vụ hỗ trợ, trợ giúp pháp lý và an sinh xã hội của phụ nữ dân tộc thiểu số là nạn nhân của bạo lực gia đình; cũng như vai trò của gia đình trong phòng ngừa, can thiệp và hỗ trợ người cao tuổi bị bạo lực. Thông qua các nghiên cứu này, Viện góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện chính sách bảo vệ nhóm yếu thế, thúc đẩy bình đẳng, an toàn và công bằng trong môi trường gia đình và xã hội.

Kinh tế gia đình và khả năng thích ứng: Các nghiên cứu tập trung đánh giá khả năng duy trì sinh kế, thích nghi và ứng phó của gia đình trước các cú sốc và khủng hoảng xã hội, đặc biệt thông qua các phân tích về tác động của đại dịch COVID-19 đối với đời sống kinh tế, việc làm, quan hệ gia đình và an sinh xã hội. Bên cạnh đó, Viện cũng chú trọng nghiên cứu vai trò của công nghệ số trong phát triển kinh tế hộ gia đình, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó làm rõ cơ hội và thách thức của chuyển đổi số đối với sinh kế, tiếp cận thị trường và nâng cao năng lực tự chủ kinh tế của các hộ gia đình trong bối cảnh phát triển mới.

Bùi Mai Anh - Lê Khánh Hà

Tài liệu tham khảo

United Nations (2026), International Day of Families: Families, Inequalities and Child Wellbeing. https://www.un.org/en/observances/international-day-of-families