Từ ngày 19 đến 21/6/2016, tại thị trấn Sapa, tỉnh Lào Cai, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) và Liên chi hội nhà báo Viện Hàn lâm đã tổ chức hội thảo: “Đổi mới và nâng cấp tạp chí khoa học xã hội theo chuẩn quốc tế”. Các cán bộ làm công tác tạp chí của Viện Nghiên cứu Con người tham dự hội thảo.

Tham dự hội thảo, về phía Viện Hàn lâm có GS. TS. Nguyễn Quang Thuấn, Chủ tịch Viện Hàn lâm; PGS. TS. Bùi Nhật Quang, Ủy viên dự khuyết Ban chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; PGS. TS. Phạm Văn Đức, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, Chủ tịch Liên chi hội nhà báo Viện Hàn lâm; các đồng chí là đại diện lãnh đạo các đơn vị giúp việc Chủ tịch Viện Hàn lâm; đại diện lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm; Tổng biên tập, Phó Tổng biên tập và các cán bộ công tác tại các tạp chí thuộc Viện Hàn lâm; đại diện Ban thường vụ Đảng ủy, Công đoàn, Đoàn thanh niên Viện Hàn lâm. Về phía khách mời và là báo cáo viên của hội thảo có PGS. TS. Lê Quốc Hội, Tổng biên tập Tạp chí Kinh tế và phát triển, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Hội thảo còn được vinh dự đón tiếp đồng chí Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai. Hội thảo do GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn, PGS.TS. Phạm Văn Đức và PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hà (Tổng biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội) điều hành.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, thay mặt Thường vụ Đảng ủy và Lãnh đạo Viện Hàn lâm, GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn, Chủ tịch Viện Hàn lâm đã nhiệt liệt chúc mừng các nhà báo đang công tác tại 34 tạp chí thuộc Viện Hàn lâm nhân dịp kỷ niệm 91 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam; khẳng định vai trò quan trọng của các tạp chí trong việc công bố các kết quả nghiên cứu khoa học và chuyển tải các tri thức khoa học đến với cộng đồng khoa học và độc giả trong nước và quốc tế, góp phần vào thành tích chung của Viện Hàn lâm. Tuy nhiên, mặc dù số lượng các tạp chí của Viện Hàn lâm có số lượng nhiều nhưng  chất lượng chưa đồng đều, việc đổi mới và nâng cấp các tạp chí chưa theo kịp yêu cầu của sự phát triển chung, tính hội nhập chưa cao trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay; công tác phát hành, quảng bá chưa đạt kết quả như mong muốn, do đó ý nghĩa xã hội hóa giảm đi rất nhiều. GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn đề nghị, tại Hội thảo này, các đại biểu sẽ tập trung đánh giá thực trạng các tạp chí của Viện Hàn lâm dựa trên các tiêu chí của hai hệ thống đánh giá khoa học chủ yếu là Scopus và ISI; góp ý hoàn thiện Dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của các tạp chí thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Dự thảo Quy chế); và góp ý, phản biện về việc xây dựng báo điện tử của Viện Hàn lâm. 

Hội thảo đã lắng nghe tham luận về Tiêu chuẩn quốc tế của tạp chí khoa học xã hội và việc áp dụng đối với các tạp chí khoa học xã hội ở Việt Nam của PGS. TS. Tạ Kim Ngọc, Tạp chí Khoa học Xã hội. Tham luận đã phân tích và chỉ rõ những điểm đạt được, những điểm tiệm cận và những điểm chưa đạt được của các tạp chí Viện Hàn lâm đối chiếu với các tiêu chuẩn quốc tế dành cho các tạp chí khoa học theo tiêu chí đánh giá của Scopus và ISI trên các phương diện chủ yếu là: 1) Chính sách của tạp chí; 2) Tính quốc tế và đa dạng của Hội đồng biên tập; 3) Chất lượng bài viết; 4) Công tác thẩm định và xét duyệt; 5) Công tác biên tập và xuất bản; và 6) Mức độ trích dẫn và sự sẵn có của nội dung trực tuyến. Bên cạnh việc khẳng định những ưu điểm của hệ thống tạp chí Viện Hàn lâm trong việc giữ vững tôn chỉ, mục đích, tham luận cũng đề xuất nhiều kiến nghị nhằm đổi mới và nâng cấp các tạp chí theo tiêu chuẩn quốc tế có thể thực hiện sớm, như: xây dựng quy trình làm việc thống nhất của các tạp chí; tuân thủ đầy đủ các quy định về hình thức trình bày, quy trình tiếp nhận bản thảo, biên tập, xuất bản; hoàn thiện quy chế làm việc của Hội đồng biên tập; nâng cấp website của tạp chí;...

PGS. TS. Lê Quốc Hội đã chia sẻ những kinh nghiệm về xây dựng tạp chí theo chuẩn quốc tế của Tạp chí Kinh tế và phát triển: 1) Thu hút và phát huy được tiềm năng của Hội đồng biên tập chất lượng cao; 2) Có quy trình, quy chế cho công tác biên tập, phản biện; 3) Chú trọng chất lượng bài viết, tăng số lượng bài đặt tác giả có uy tín; 4) Tăng cường công tác quảng bá, giới thiệu Tạp chí ra cộng đồng quốc tế; 5) Tăng cường xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ biên tập viên chuyên trách; 6) Xây dựng lộ trình và mục tiêu cụ thể để nâng cấp Tạp chí theo tiêu chuẩn quốc tế.

Đề án xây dựng tờ báo điện tử của Viện Hàn lâm được PGS. TS. Bùi Nhật Quang, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm trình bày tại Hội thảo. Đề án đã nêu vị trí của báo điện tử trong hệ thống các cơ quan báo chí của Viện Hàn lâm; tôn chỉ, mục đích và một số nhiệm vụ đặc thù; mô hình tổ chức và cơ chế tài chính,... và trình chiếu phiên bản chạy thử của tờ báo điện tử.

 PGS. TS. Vũ Hùng Cường, Trưởng ban Kế hoạch - Tài chính Viện Hàn lâm đã có báo cáo phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp cần thiết liên quan đến kinh tế báo chí để có thể hỗ trợ tích cực cho việc xây dựng các tạp chí khoa học xã hội theo chuẩn quốc tế, đồng thời trình bày Dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của các tạp chí thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam..

Các đại biểu tham dự Hội thảo đã thảo luận sôi nổi. Các ý kiến phát biểu đều xoay quanh các chủ đề đã đề nghị. Trong đó đáng chú ý là các ý kiến về vai trò, vị trí, cơ chế và kinh phí hoạt động của Hội đồng biên tập; về việc tạo lập quỹ nhuận bút, quỹ phản biện được thể hiện trong Dự thảo quy chế. Các ý kiến đều nhất trí khẳng định, Dự thảo quy chế đã tạo ra cơ chế tự chủ cho các tạp chí trong việc tạo lập quỹ nhuận bút, quỹ phản biện, tăng cường vai trò của Hội đồng biên tập, ban biên tập; qua đó, nâng cao chất lượng bài viết đăng trên tạp chí. Việc xây dựng, nâng cấp các tạp chí của Viện Hàn lâm là cấp thiết và cần có lộ trình từng bước, dài hơi. Các ý kiến tại Hội thảo cũng đều khẳng định tầm quan trọng của báo điện tử trong xu hướng phát triển của báo chí hiện nay, ủng hộ sự ra đời của báo điện tử Viện Hàn lâm và đã đóng góp nhiều ý kiến về xác định thương hiệu, xây dựng nội dung cũng như về tên gọi của báo điện tử.

PGS.TS. Phạm Văn Đức đánh giá cao ý kiến đóng góp của các đại biểu tham dự Hội thảo trong việc nâng cao chất lượng tạp chí, đổi mới và nâng cấp tạp chí theo tiêu chuẩn quốc tế cũng như đối với việc xây dựng báo điện tử của Viện Hàn lâm.  PGS. khẳng định, đổi mới và nâng cấp các tạp chí khoa học tại Viện Hàn lâm theo tiêu chuẩn quốc tế là nhu cầu cấp thiết và là công việc mà các tạp chí phải tiến hành ngay. Tuy nhiên, để việc đổi mới và nâng cao chất lượng tạp chí sớm đi vào thực chất cần sự quyết tâm của lãnh đạo các viện chuyên ngành, lãnh đạo tạp chí và toàn thể biên tập viên, nhân viên tại các tạp chí; và cần phải có một lộ trình lâu dài, gồm nhiều bước, đòi hỏi phải có kế hoạch cụ thể. Bên cạnh việc yêu cầu các tạp chí tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về hình thức, thực hiện nghiêm túc quy trình biên tập, phản biện, Phó Chủ tịch Phạm Văn Đức cũng khẳng định, Viện Hàn lâm sẽ sớm ban hành các quy định thống nhất mang tính chuẩn hóa cao trong hoạt động tác nghiệp tại các tạp chí của Viện Hàn lâm. Phó Chủ tịch cũng đồng ý rằng việc xuất bản báo điện tử của Viện Hàn lâm là cần thiết và phù hợp với tình hình thực tế, đồng thời bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được các ý kiến đóng góp cho sự phát triển của ấn phẩm này.

Hội thảo “Đổi mới và nâng cấp tạp chí khoa học xã hội theo tiêu chuẩn quốc tế” đã làm việc rất nghiêm túc và thu nhận được nhiều các kiến nghị thiết thực nhằm góp phần đổi mới và nâng cao chất lượng các tạp chí của Viện Hàn lâm, đáp ứng được các yêu cầu đổi mới và hội nhập quốc tế. Hội thảo được tổ chức đúng vào dịp kỷ niệm 91 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, vì vậy càng có ý nghĩa đối với những người làm công tác báo chí ở Viện Hàn lâm.

Nguyễn Thắm