Ngày 24/8/2016 tại Hội trường 3D số 1, Liễu Giai – Hà Nội đã diễn ra Hội thảo về Việc hình thành các tổ chức công đoàn trong khuôn khổ TPP và các vấn đề pháp lý liên quan đến điều chỉnh hoạt động của các tổ chức đó do Viện Nhà nước và Pháp luật - Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức.

Đến dự Hội thảo có GS.TS Nguyễn Quang Thuấn, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam; đại diện Bộ Lao động Thương Binh và Xã hội, đại diện Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, Đại diện Viện Công Nhân và Công đoàn, đại diện Trường Đại học Công đoàn, Đại học Kinh doanh và Công nghệ, Đại học Quốc gia, Đại học Luật, đại diện Hội đồng nhân dân tỉnh Tiền Giang và các đại biểu đến từ các Viện nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Nghiên cứu lập pháp,…

Hội thảo đã nhận được 19 báo cáo tham luận của các nhà khoa học, các nhà quản lý thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội đồng nhân dân tỉnh Tiền Giang,… Nội dung Hội thảo được chia làm 2 phiên.

Phiên thứ nhất: Dự báo tác động của việc thực thi quyền tự do thành lập tổ chức người lao động hình thành theo quy định của TPP do GS.TS Nguyễn Quang Thuấn và PGS.TS Nguyễn Đức Minh chủ trì. Nội dung phiên thứ nhất có 8 báo cáo, được Ban tổ chức Hội thảo giao cho TS. Phạm Thị Thúy Nga (Phó viện trưởng viện Nhà nước và Pháp luật) tổng hợp và trình bày kết quả tổng hợp tại Hội thảo. Phần thảo luận, một số đại biểu cho rằng vai trò của công đoàn hiện nay rất hạn chế, công đoàn hoạt động chưa hiệu quả, chưa thực sự là đại diện cho người lao động. PGS.TS. Vũ Quang Thọ, Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn, cho biết kể từ khi ban hành Bộ luật Lao động (năm 1994), Việt Nam có hơn 5.500 cuộc đình công. Trong đó, không có cuộc đình công nào do công đoàn tổ chức mà đều là tự phát.  Nguyên nhân do nhiều yếu tố, trong đó có cơ chế chính sách: “Từ khi ra đời, Công đoàn Việt Nam luôn ở trong tình trạng là một đứa con một. Thông thường những đứa con một sinh ra được bao bọc, chăm bẵm và không ai đặt ra cho nó thách thức cả. Cũng vì là con một nên các thói hư tật xấu nhiều hơn mặt tích cực. Đây là một trong những lý do Công đoàn Việt Nam có cái yếu…”. Theo ông Thọ, nếu để tổ chức công đoàn như hiện nay nó không phát huy được vai trò đại diện cho người lao động. Vì vậy, khi vào TPP cần thiết phải thành lập tổ chức đại diện cho người lao động.

Theo các đại biểu, khi vào TPP có rất nhiều thách thức cho tổ chức công đoàn hiện nay, theo cam kết này Việt Nam phải cho phép người lao động làm việc trong doanh nghiệp không có sự phân biệt, được thành lập tổ chức của người lao động ở cấp cơ sở theo sự lựa chọn của họ mà không phải xin phép trước. Để được hoạt động, tổ chức của người lao động phải đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, hoặc tổ chức công đoàn. Nếu công đoàn hoạt động hiệu quả, mạnh dạn đấu tranh, đòi hỏi quyền lợi sát sườn và nói lên tiếng nói bức xúc của người lao động thì tổ chức của người lao động sẽ gia nhập tổ chức công đoàn. Ngược lại, nếu tổ chức công đoàn hoạt động không hiệu quả, không bảo vệ được quyền lợi hợp pháp, chính đáng cho người lao động thì lúc đó tổ chức của người lao động sẽ không gia nhập tổ chức công đoàn và sẽ tự liên kết để bảo vệ quyền lợi của người lao động, lúc đó tổ chức công đoàn chỉ hoạt động mang tính hình thức (ông Mai Đức Chính, Phó tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam).

Phiên thứ 2 với chủ đề: Những vấn đề pháp lý đặt ra và giải pháp pháp lý thực thi TPP về quyền tự do thành lập tổ chức đại diện của người lao động ở Việt Nam, nội dung này có 11 báo cáo, Ban tổ chức Hội thảo đã phân công PGS.TS Phạm Hữu Nghị tổng hợp và trình bày kết quả tổng hợp nội dung 11 báo cáo.

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến chia sẻ và những băn khoăn thắc mắc về tên gọi Tổ chức của người lao động với tổ chức Công đoàn, về nội hàm khái niệm, chức năng, nhiệm vụ,… của tổ chức này theo nguyên nghĩa của Hiệp định với bản tiếng Việt; về những thách thức đối với tổ chức công đoàn khi ra đời tổ chức đại diện người lao động; những thách thức đối với hệ thống luật pháp và thực thi luật pháp, về giá trị pháp lý của Hiệp định TPP; về nghĩa vụ và trách nhiệm chính trị của tổ chức người lao động có trái với những quy định được nêu trong Tuyên bố của Tổ chức lao động quốc tế (ILO, 1998),… Hội nghị nghe PGS.TS. Hoàng Phước Hiệp (đại học Kinh doanh và công nghệ) tham gia đoàn đàm phán  WTO và TS. Nguyễn Mạnh Cường (Bộ Lao động TB&XH) tham gia đoàn đàm phán TPP chia sẻ và làm rõ một số vấn đề về liên quan đến nội dung hội thảo. TS Cường cho rằng, đây là Hội thảo có số lượng các báo cáo khoa học lớn và mang tính chuyên sâu nhất về tổ chức công đoàn trong khuôn khổ TPP mà TS đã từng tham dự, các báo cáo và các tranh luận tại hội thảo rất bổ ích.

PGS.TS Nguyễn Đức Minh tổng kết nội dung, các ý kiến và tổng kết Hội thảo. PGS cho rằng đây là buổi xới sáo ban đầu và đã thấy rất nhiều gợi mở hữu ích cần tiếp tục được nghiên cứu sâu hơn. Buổi hội thảo được đánh giá thành công tốt đẹp.

Phạm Thị Tính