Chiều ngày 26/6/2025, tại hội trường Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới đã diễn ra tọa đàm “Cơ sở lý luận về vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững”. Tọa đàm nằm trong khuôn khổ hoạt động của nhiệm vụ cấp Bộ “Vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững ở Thái Bình hiện nay: Thực trạng và giải pháp”. Tiến sĩ Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới chủ trì tọa đàm.

TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới phát biểu khai mạc

     Tọa đàm đã nghe ba báo cáo khoa học:

    Báo cáo thứ nhất “Các tiêu chí và mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững” do TS. Phạm Thị Trầm, Phó Viện trưởng Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững trình bày. Diễn giả đã trình bày sơ lược về khái niệm và các yêu cầu của nông nghiệp bền vững; một số tiêu chí và mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững. Báo cáo cũng nêu vai trò của con người trong nông nghiệp bền vững và một số chiều cạnh của vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững.

     Các bộ tiêu chí tiêu chuẩn cơ bản được giới thiệu và phân tích gồm: GlobalGAP; Organic; Tiêu chuẩn của Raiforest Alliance đối với trang trại; Bộ tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041 của Việt Nam – Tiêu chuẩn về nông nghiệp hữu cơ; Bộ Tiêu chuẩn quốc gia Việt Nam (TCQG 11892) - Tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt VietGAP và Bộ TCQG về truy xuất nguồn gốc. Diễn giả nhấn mạnh những tiêu chuẩn này là rất rộng, tùy mục tiêu từng thị trường, chủ thể, yêu cầu khác nhau mà có những bộ tiêu chí khác nhau. Tiêu chuẩn đặt ra theo nhu cầu, theo yêu cầu của thị trường. Các tiêu chuẩn thay đổi theo sự biến đổi chung. Diễn giả cũng giới thiệu một một số mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững tiêu biểu như: VAC (vườn – ao – chuồng); nông nghiệp tuần hoàn; nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; nông nghiệp môi trường kiểm soát (CEA- mô hình cây trồng được trồng trong môi trường được kiểm soát (nhà kính) để tối ưu hóa sự phát triển và năng suất; nông nghiệp xanh và nông nghiệp hữu cơ, đồng thời chia sẻ rằng việc lựa chọn mô hình nào phù hợp điều kiện địa phương và nhu cầu thị trường thì tùy thuộc địa phương và thị trường để phát triển cho phù hợp.

     Diễn giả cũng nhấn mạnh vai trò của con người, cụ thể là năng lực con người trong nông nghiệp bền vững, ở tất cả các khâu từ chọn đất, nước, phân bón, giống, chọn công nghệ, chọn hình thức chế biến bảo quản hợp lí, v.v.. Con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững phải có khả năng sử dụng mọi nguồn lực một cách tối ưu; có khả năng vượt qua khó khăn và thách thức; có khả năng thích ứng trong mô hình và cơ cấu sản xuất với những thay đổi công nghệ và khả năng đóng vai trò tích cực trong phát triển.

     Cũng trong phần báo cáo này, diễn giả trình bày một số chiều cạnh của vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững: kiến thức và kĩ năng (kiến thức về nông nghiệp bền vững; kĩ thuật canh tác), kinh nghiệm (quyết định phù hợp với điều kiện địa phương, tối ưu hóa sản xuất và giảm thiểu rủi ro), sức khỏe (khả năng lao động; duy trì sinh kế), khả năng thích ứng và khả năng tham gia (tham gia đào tạo, chia sẻ kiến thức, hoạt động cộng đồng).

     Báo cáo thứ hai “Hỗ trợ và hợp tác phát triển nhân lực nông nghiệp giữa Việt Nam và các nước châu Phi”, do TS. Đỗ Đức Hiệp – Tổng biên tập tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trình bày. Bài viết trình bày một số vấn đề: Tiềm năng nông nghiệp châu Phi; thực trạng hỗ trợ và hợp tác của Việt Nam với một số quốc gia châu Phi trong đó tập trung vấn đề hỗ trợ nhân lực, bao gồm hỗ trợ chuyên gia sản xuất lương thực; cử nhân lực giáo dục và đào tạo để chuyển giao kĩ thuật; tiếp nhận và đào tạo tại Việt Nam.

     Diễn giả khẳng định rằng Việt Nam và châu Phi có nhiều tiềm năng mở rộng hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp đặc biệt là nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, việc hợp tác này còn gặp phải một số rào cản như khoảng cách địa lý, chi phí vận chuyển cao; bất ổn chính trị tại một số khu vực, đặc biệt là những khác biệt về văn hóa; ngoài ra, còn có rào cản về ngôn ngữ; cơ sở hạ tầng đặc biệt ở nông thôn còn yếu; thiếu vốn đầu tư cho nông nghiệp quy mô lớn.

     Hỗ trợ về nhân lực và tập trung phát triển nhân lực trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững là một giải pháp hiệu quả đã được đưa ra nhằm giải quyết một số tồn tại và thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp bền vững cũng như tăng cường mối quan hệ kinh tế - đối ngoại của Việt Nam và các quốc gia châu Phi. Cụ thể như: xuất khẩu giáo dục tại chỗ, có nghĩa là tăng cường học bổng thu hút sinh viên châu Phi đến Việt Nam; đào tạo chuyên sâu cho chuyên gia Việt Nam về văn hóa bản địa trước khi lên đường; xây dựng mạng lưới hợp tác giữa các viện, trường hai bên; phát triển các khóa học trực tuyến v.v..

     Báo cáo thứ ba “Cơ sở lý luận và khung phân tích nghiên cứu vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững” do TS. Lê Thị Đan Dung, chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày. Chủ nhiệm nhiệm vụ đã trình bày các khái niệm cơ bản và khung phân tích nghiên cứu vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững. Ngoài ra, TS. Lê Thị Đan Dung cũng trình bày bộ phiếu khảo sát gồm phiếu định lượng và định tính để lấy ý kiến đóng góp hoàn thiện của các nhà khoa học tham gia tại tọa đàm.

     Khung phân tích nhiệm vụ được đưa ra trên cơ sở làm rõ các khái niệm vốn con người, nông nghiệp bền vững cùng các chỉ báo chi tiết và các yếu tố ảnh hưởng đến vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững.

     Vốn con người được hiểu là tập hợp kiến thức, khả năng và kỹ năng tích lũy được. Kiến thức đo bằng hiểu biết, trình độ. Khả năng là thuộc tính cá nhân, được xem xét ở động lực và thái độ. Kỹ năng là việc vận dụng kiến thức vào thực tế. Sản xuất nông nghiệp bền vững là việc áp dụng các tiêu chí sinh thái, công nghệ và thích ứng với biến đổi khí hậu vào việc tạo ra sản phẩm nông nghiệp. Vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững được hiểu là kiến thức, khả năng và kỹ năng của người dân về tiêu chí sinh thái, công nghệ và thích ứng với biến đổi khí hậu trong việc tạo ra sản phẩm nông nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng được xem xét gồm yếu tố thể chế; yếu tố cá nhân, yếu tố văn hóa xã hội và giáo dục đào tạo.

Đại biểu đóng góp ý kiến

     Tọa đàm đã thu hút sự quan tâm chia sẻ và đóng góp ý kiến làm rõ hơn một số vấn đề lý luận, khung phân tích và bộ câu hỏi khảo sát về vốn con người trong sản xuất nông nghiệp bền vững.

Quang cảnh toạ đàm

     Kết thúc tọa đàm, TS. Nguyễn Đình Tuấn cảm ơn các diễn giả đã tham dự và trình bày, chia sẻ kinh nghiệm, cảm ơn các đóng góp của thành viên tham dự và khẳng định đây là một sinh hoạt khoa học có ý nghĩa, rất hữu ích cho chủ nhiệm nhiệm vụ xem xét, cân nhắc hoàn thiện tốt hơn nữa các nội dung nghiên cứu và bộ công cụ khảo sát thực địa.

Lê Thị Thu Hà