Đó là chủ đề Hội thảo diễn ra ngày 24 tháng 8 năm 2015 tại Hà Nội, do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cùng Ban Tuyên giáo Trung ương và Thành ủy Hà Nội phối hợp tổ chức. Tham dự và chủ trì Hội thảo có các đồng chí Đinh Thế Huynh, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, Uỷ viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, đồng chí Ngô Thị Thanh Hằng, Phó Bí thư thường trực Thành ủy Hà Nội. Tham dự Hội thảo có đại diện của các Bộ, Ban, Ngành ở Trung ương, của Thành ủy, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội, các viện Nghiên cứu, các học viện, các trường Đại học, các cơ quan trong cả nước. Tham dự Hội thảo còn có các đồng chí nguyên là lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng, thành phố Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, đại diện một số địa phương, các vị lão thành cách mạng, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu, giảng dạy ở Hà nội và các địa phương khác nhau trên cả nước, v.v....

Hội thảo đã nhận được gần 80 báo cáo của các nhà khoa học, các đại biểu và tập trung thảo luận các vấn đề chính sau đây: 1- Phân tích và khẳng định sự đúng đắn, tài tình của sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Cách mạng tháng Tám trên nhiều phương diện khác nhau như: đoàn kết, tập hợp lực lượng, nắm bắt thời cơ, đề xuất chiến lược, xây dựng và phát huy vai trò của tổ chức Thanh niên tiền phong, ...; 2- Phân tích ảnh hưởng to lớn của Cách mạng tháng Tám đối với thế giới và đối với đất nước, dân tộc Việt Nam;  3- Phân tích những bài học kinh nghiệm của Cách mạng tháng Tám, như: bài học đoàn kết, xây dựng lực lượng, chuẩn bị điều kiện; 4- Phân tích những ý nghĩa và kinh nghiệm lịch sử của Cách mạng tháng Tám đối với sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển của Việt Nam hiện nay. Đây là nội dung lớn, có nhiều phân tích mới, có nhiều tham luận được gửi đến Hội thảo. Những bài học của Cách mạng tháng Tám rất có ý nghĩa với sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển của đất nước hiện nay; 5- Những vấn đề  kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh, quan hệ quốc tế hiện nay,... nhìn từ góc độ các tư liệu mới, tiếp cận mới về Cách mạng tháng Tám, cũng được các đại biểu tập trung phân tích, làm sáng tỏ.

Nhiều khía cạnh, nhiều vấn đề đã được Hội thảo phân tích và khẳng định dựa trên những tư liệu mới và với những cách tiếp cận mới. Hội thảo đã khẳng định Cách mạng tháng Tám đã tạo những tiền đề rất căn bản, là điểm khởi đầu cho sự hội nhập quốc tế của đất nước. Toàn bộ những thành tựu về hội nhập hiện nay đều dựa trên những tiền đề mà Cách mạng tháng Tám đã tạo ra. Cuộc Cách mạng tháng Tám của chúng ta là một trong số ít cuộc cách mạng ít đổ máu nhất trong lịch sử thế giới. Đây là cuộc cách mạng mang tính nhân văn sâu sắc nhất. Trong lịch sử, chưa có cuộc cách mạng nào mà chính quyền mới lại mời Vua của chế độ cũ ra làm Cố vấn tối cao của Chính phủ mới. Cuộc cách mạng đó đã tạo dựng những nền tảng ban đầu và mở đầu cho việc thực hiện hệ thống chính sách xã hội rộng mở trong đổi mới hiện nay. Thanh niên tiền phong là hình thức mới, sáng tạo của của Đảng ta trong tập hợp, huy động và tổ chức lực lượng nhân dân tiến hành cách mạng tháng Tám. Cách mạng tháng Tám là thắng lợi của tư tưởng và ý chí độc lập dân tộc, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, là biểu hiện cao nhất của sức mạnh toàn dân vì mục tiêu giành độc lập dân tộc, là thắng lợi của sự chủ động chuẩn bị lực lượng, của nghệ thuật tạo thời cơ, chớp thời cơ và kiên quyết hành động, chứ không phải là sự thay thế khoảng trống quyền lực như một số quan điểm phi thực tế, phi khoa học nêu ra. Nắm vững đường lối và thực thi sự lãnh đạo thống nhất của Đảng là nhân tố tiên quyết của sự sáng tạo và thắng lợi trong Cách mạng tháng Tám; bám sát thực tiễn, phát huy tính năng động, sáng tạo trong quá trình vận động cách mạng; hiểu dân, coi “dân là gốc”, phát huy sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân là phương châm, phương thức lãnh đạo, xây dựng lực lượng cách mạng, tạo nguồn lực và động cho sự phát triển, không chỉ là bài học của Cách mạng tháng Tám mà cũng là bài học cho sự đổi mới, hội nhập và phát triển đất nước hiện nay. Việc giương cao ngọn cờ và đường lối giải phóng dân tộc để chuẩn bị lực lượng và tiến hành Cách mạng tháng Tám là một sáng tạo độc đáo dựa trên tổng kết thực tiễn và chỉ đạo thực tế phong trào cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và của Đảng ta. Sự nhanh nhậy trong chớp thời cơ và đẩy lùi nguy cơ; sự chủ động, sáng tạo không chỉ của Trung ương mà cả của các Xứ ủy, Khu ủy, các tổ chức cách mạng cơ sở trong chỉ đạo cụ thể, hàng ngày theo đúng chủ trương, thống nhất của Trung ương là bài học rất quan trọng cho công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển hiện nay. Cách mạng tháng Tám là điểm khởi đầu cho thời kỳ bình đẳng, bình quyền giữa các dân tộc thiểu số trên lãnh thổ Việt Nam, là cơ sở để giải quyết những vấn đề về bình đẳng giữa các dân tộc do lịch sử để lại. Hàng loạt các vấn đề khác như lựa chọn, bố trí, sử dụng cán bộ, phương thức huy động, tập hợp lực lượng nhân sĩ, trí thức, các tầng lớp nhân dân khác nhau, những kinh nghiệm và bài học trong lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng lực lượng ở các địa phương, khu vực, v.v… cũng được nhiều diễn giả trình bày dưới những góc nhìn, lập luận và phân tích mới.

Các bài tham luận cũng như những phát biểu tại Hội thảo ngoài việc tiếp tục khẳng định tinh thần bất diệt, ý nghĩa lịch sử vĩ đại của Cách mạng tháng Tám, còn phân tích và trình bày bổ sung thêm những nét độc đáo, những tính chất riêng có của Cách mạng tháng Tám, những bài học kinh nghiệm rất sâu sắc của Cách mạng tháng Tám đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Cách mạng tháng Tám là cuộc cách mạng giải phóng Con người Việt Nam sâu sắc nhất, triệt để nhất, tạo những điều kiện và tiền đề căn bản nhất để phát triển Con người Việt Nam. Toàn bộ những thành tựu về giải phóng, xây dựng, phát triển Con người, những mẫu hình Con người Việt Nam hiện đại,…  cho đến nay không tách rời Cách mạng tháng Tám. Nghiên cứu Con người Việt Nam không thể không chú ý đến điểm chốt lịch sử quan trọng này./.

Lương Hải