Hội thảo đã nhận được 70 bản tóm tắt, trong đó có 4 tóm tắt của các học giả quốc tế; 63 bài toàn văn. Sau khi phản biện, Ban Tổ chức đã lựa chọn 58 bài viết để in trong Kỷ yếu Hội thảo trong đó Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới đóng góp 5 bài. Các bài viết trong Kỷ yếu tập trung phản ánh khá toàn diện bức tranh sức khỏe tâm thần, hành vi học tập và sự phát triển tâm lý - xã hội của thanh thiếu niên và sinh viên Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.

 Đại biểu tham dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm

      Thanh thiếu niên dễ bị tổn thương trong xã hội chuyển đổi số

      Phát biểu khai mạc, TS. Đặng Xuân Thanh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định trong sự nghiệp phát triển đất nước, thanh thiếu niên luôn được xem là lực lượng xung kích của xã hội, là chủ nhân tương lai của đất nước, được Đảng, Nhà nước tin tưởng, kỳ vọng. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ, nhịp sống hiện đại, áp lực học tập, cạnh tranh nghề nghiệp, cùng với ảnh hưởng của truyền thông và mạng xã hội đã khiến thanh niên dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu, trầm cảm, tự kỷ, mất cân bằng cảm xúc... Những hiện tượng tâm lý đó không chỉ là vấn đề cá nhân, mà đã trở thành vấn đề xã hội, phản ánh sự đứt gãy về mặt kết nối giữa cá nhân với cộng đồng, giữa kỳ vọng của xã hội và khả năng thích ứng của thanh thiếu niên trong môi trường đầy biến động. Chính vì vậy, Hội thảo là hoạt động có ý nghĩa quan trọng để các nhà nghiên cứu cùng trao đổi, chia sẻ, phân tích một cách khoa học, toàn diện về thực trạng, nguyên nhân, xu hướng và đặc điểm tâm lý của thanh thiếu niên hiện nay, đồng thời, tìm kiếm những giải pháp khả thi nhằm hỗ trợ, định hướng phát triển bền vững cho thế hệ trẻ, bảo vệ sức khỏe tâm thần và đề xuất khuyến nghị chính sách phát triển thanh thiếu niên trong thời kỳ mới.

Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo

      TS. Chu Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học chia sẻ các vấn đề sức khỏe tâm thần ở lứa tuổi thanh thiếu niên nếu không được quan tâm phù hợp có thể để lại hệ quả đến tuổi trưởng thành, làm suy giảm cơ hội sống trọn vẹn và hòa nhập xã hội. Thanh thiếu niên mắc các rối loạn tâm thần thường phải đối mặt với kỳ thị, phân biệt đối xử, dẫn đến khó khăn trong học tập, giao tiếp và dễ có những hành vi mạo hiểm như sử dụng chất kích thích, bạo lực hoặc vi phạm pháp luật. Trong khi đó, số liệu từ tổ chức Y tế thế giới cho thấy, trên toàn cầu có khoảng 8% trẻ em và 15% thanh thiếu niên mắc các rối loạn tâm thần, nhưng phần lớn không được tiếp cận hỗ trợ phù hợp. Cứ bảy người từ 10 đến 19 tuổi thì có một người mắc rối loạn tâm thần, chiếm khoảng 15% gánh nặng bệnh tật toàn cầu trong nhóm tuổi này. Trầm cảm, lo âu và rối loạn hành vi là những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và khuyết tật ở thanh thiếu niên, trong khi tự tử là nguyên nhân tử vong đứng thứ ba ở độ tuổi 15 - 29.

Tiến sĩ Chu Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học

      Tiến sĩ Trần Thị Cẩm Nhung, cán bộ nghiên cứu Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới nhận định trong thời đại bùng nổ thông tin và sự phổ biến của mạng xã hội, sử dụng mạng Internet và đặc biệt là tâm lý “nghiện” sử dụng mạng xã hội có thể gây ra những vấn đề tâm lý, tâm thần và các ảnh hưởng tiêu cực đối với vị thành niên. Có những ý kiến cho rằng thế hệ Z đang phải đối diễn với nhiều vấn đề sức khỏe tâm thần mới nảy sinh từ môi trường kỹ thuật số. Kết quả nghiên cứu của TS. Đỗ Thị Lệ Hằng và ThS. Cao Phương Thảo (Viện Xã hội học và Tâm lý học) khẳng định mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa cảm giác cô đơn và việc lạm dụng điện thoại của thanh niên thế hệ Z ở hai thành phố lớn Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Cảm giác cô đơn có thể góp phần làm gia tăng hành vi lạm dụng điện thoạị và ngược lại. Chính vì vậy, TS. Trần Thị Cẩm Nhung khẳng định vấn đề này cần được quan tâm trong các nghiên cứu và giải pháp chính sách, đồng thời, cần có những can thiệp kịp thời và đúng đắn của cha mẹ và những mạng lưới hỗ trợ xã hội khác như nhà trường, cộng đồng… nhằm phát huy tối đa cơ hội và giảm thiểu các nguy cơ trong quá trình trưởng thành của trẻ vị thành niên.

      Các biện pháp can thiệp nhằm hỗ trợ tâm lý cho thanh thiếu niên trong bối cảnh hiện nay

      TS. Chu Văn Tuấn nhận định dù đã có nhiều biện pháp can thiệp và trị liệu tâm lý đã được triển khai nhằm tạo dựng môi trường xã hội và mạng lưới hỗ trợ cho thanh thiếu niên, song thực tế cho thấy các dịch vụ này hiện nay vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Do đó, cần có các sáng kiến và mô hình mới để đánh giá, quản lý và hướng dẫn các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần cho thanh thiếu niên phù hợp với bối cảnh xã hội hiện nay.

      Trong khuôn khổ Hội thảo, nhiều nghiên cứu đã trình bày các kết quả từ các dự án can thiệp hỗ trợ tâm lý cho thanh thiếu niên trong bối cảnh hiện nay. Nghiên cứu của ThS. Ngô Thị Minh Tâm và cộng sự từ Bệnh viện Tâm thần Hà Nội khẳng định hiệu quả của liệu pháp nhận thức hành vi, đặc biệt là phơi nhiễm và phòng ngừa phản ứng trong việc giảm triệu chứng ám ảnh cưỡng chế và cải thiện chức năng xã hội ở trẻ vị thành niên mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD). Đồng thời, nghiên cứu cũng khẳng định vai trò thiết yếu của gia đình và nhà trường trong việc duy trì kết quả điều trị và hạn chế tái phát. Trong nhiên cứu của ThS. Dương Thị Xuân từ Khoa sức khỏe vị thành niên, Bệnh viện Nhi Trung ương, cách tiếp cận hệ thống đã được áp dụng trong tiếp cận và hỗ trợ trẻ gặp khó khăn trong học tập và khẳng định vai trò của gia đình trong việc hỗ trợ trẻ có khó khăn trong học tập. Các kết quả này đã cung cấp những bằng chứng thực nghiệm và kinh nghiệm quý giá để đề xuất các biện pháp can thiệp, hỗ trợ tâm lý cho thanh thiếu niên trong bối cảnh hiện nay.