Buổi tọa đàm là một hoạt động quan trọng nằm trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ “Định hướng nghề nghiệp của học sinh trung học phổ thông vì mục tiêu phát triển con người tại tỉnh Sơn La”, do TS. Nguyễn Thị Hoa Mai làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Đình Tuấn – Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới chủ trì. Tọa đàm có sự tham dự của GS.TS. Nguyễn Hữu Minh, Chủ tịch Hội Xã hội học Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người cùng đông đủ các nhà khoa học của Viện và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam tham dự.

      Mở đầu tọa đàm, TS. Nguyễn Thị Hoa Mai đã trình bày các thông tin cơ bản về nhiệm vụ như mục tiêu, đối tượng và phương pháp nghiên cứu, các hoạt động phục vụ nghiên cứu và kết cấu của báo cáo. Phần trình bày này giúp cho các nhà khoa học có cái nhìn bao quát nhất về nhiệm vụ, trên cơ sở đó góp ý cho cơ sở lý luận và bảng hỏi khảo sát.

      Tham luận thứ nhất có tựa đề “Định hướng nghề nghiệp cho học sinh phổ thông: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam” do TS. Triệu Thị Linh, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam trình bày. Tác giả đã trình bày tầm quan trọng của định hướng nghề nghiệp, thực trạng định hướng nghề nghiệp ở Việt Nam. Báo cáo cho rằng, định hướng nghề nghiệp là yếu tố then chốt giúp học sinh lựa chọn đúng ngành nghề phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu xã hội, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp, lãng phí nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng nguồn lao động trong tương lai. Tuy vậy, ở Việt Nam, hoạt động này còn chưa đồng bộ, thiếu kết nối giữa nhà trường, gia đình và doanh nghiệp, học sinh còn thiếu thông tin thực tế về các ngành nghề. Bài tham luận còn chỉ ra kinh nghiệm của một số nước như Đức, Phần Lan, Úc, Canada, Singapore, Hà Lan về định hướng nghề nghiệp. Từ đó báo cáo cho rằng, công tác hướng nghiệp cần bắt đầu sớm và xuyên suốt trong quá trình giáo dục phổ thông, tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - doanh nghiệp - nhà nước, cần đào tạo và chuẩn hóa đội ngũ tư vấn hướng nghiệp trong trường phổ thông, tăng cường ứng dụng công nghệ và dữ liệu trong công tác hướng nghiệp và lồng ghép kỹ năng mềm và kỹ năng thích ứng nghề nghiệp trong chương trình giáo dục.

      Tham luận thứ hai với tên gọi “Quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về định hướng nghề nghiệp cho học sinh trung học phổ thông” do nhóm tác giả TS. Phạm Thị Tính, ThS. Nguyễn Thị Huệ, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trình bày. Báo cáo đã hệ thống hóa quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước về định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT, đồng thời chỉ ra các nhân tố đặc thù ảnh hưởng đến thực hiện chính sách định hướng nghề cho học sinh THPT ở Việt Nam. Các quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước được thể hiện nhất quán, xuyên suốt qua nhiều văn bản quan trọng, với quan điểm cốt lõi là đổi mới giáo dục hướng nghiệp nhằm thực hiện phân luồng học sinh một cách hiệu quả, bảo đảm người học lựa chọn được ngành nghề phù hợp với năng lực, sở thích cá nhân, đồng thời đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và thị trường lao động của đất nước. Quan điểm này không chỉ là định hướng cho ngành giáo dục mà còn là một nhiệm vụ chiến lược, tác động trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực quốc gia trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Với các quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết số 29-NQ/TW (khóa XI), hướng dẫn số 44-HD/BTGTW về thực hiện Chỉ thị số 10-CT/TW của Bộ Chính trị (khóa XI)… được thể chế hóa bằng các chính sách cụ thể đặc biệt là Quyết định số 522/QĐ-TTg ngày 14/5/2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt "Đề án Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018 - 2025" là văn bản chính sách quan trọng, định hình toàn diện hoạt động hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông hiện nay. Báo cáo cũng chỉ ra các khía cạnh về định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT người dân tộc thiểu số cũng như các nhân tố đặc thù ảnh hưởng đến thực hiện chính sách định hướng nghề cho học sinh THPT. Theo đó, đối với học sinh là người dân tộc thiểu số, học sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, Đảng và Nhà nước có những chủ trương, chính sách đặc thù, ưu tiên nhằm bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi nhất để các em định hướng nghề nghiệp và phát triển tương lai. Có thể nói, toàn bộ hệ thống các quan điểm, chủ trương, chính sách về công tác hướng nghiệp thể hiện rõ bản chất tốt đẹp, nhân văn và tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Đây là những sự thật khách quan, sống động, là vũ khí sắc bén nhất để đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu và luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo nói chung cũng như công tác định hướng nghề nghiệp nói riêng.

      Tham luận thứ ba “Phiếu hỏi khảo sát về định hướng nghề nghiệp dành cho học sinh trung học phổ thông” do TS. Nguyễn Thị Hoa Mai (chủ nhiệm nhiệm vụ) và ThS. Nguyễn Thị Huệ (thư ký nhiệm vụ) trình bày. Báo cáo đã mô tả bức tranh về giáo dục hướng nghiệp của Sơn La và nêu bảng hỏi khảo sát. Bảng khảo sát gồm các nhóm thông tin: Thông tin chung; Nhận thức về bản thân và định hướng nghề nghiệp; Các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp; Các hoạt động hướng nghiệp tại nhà trường; Định hướng nghề nghiệp và mục tiêu phát triển cá nhân.

      Trong phần thảo luận, các đại biểu chia sẻ về các vấn đề lý luận và phương pháp nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp, các chiều cạnh đo lường định hướng nghề nghiệp, các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp đặc biệt trong bối cảnh nhiệm vụ thực hiện khảo sát ở Sơn La – nơi có nhiều học sinh người dân tộc thiểu số. Một số ý kiến chia sẻ làm sâu sắc hơn về sự cần thiết của công tác hướng nghiệp cũng như khẳng định bản chất nhân văn của chính sách hướng nghiệp tại Việt Nam. Đặc biệt, tọa đàm nhận được nhiều ý kiến đóng góp cho việc hoàn thiện bảng hỏi khảo sát của nhiệm vụ.

      Phát biểu tổng kết, TS. Nguyễn Đình Tuấn, chủ trì tọa đàm đã đánh giá cao chất lượng chuyên môn của các báo cáo và những ý kiến đóng góp thẳng thắn, tâm huyết, đa chiều của các đại biểu. Viện trưởng nhấn mạnh rằng, những vấn đề được đưa ra tại tọa đàm là những gợi mở quan trọng, giúp nhóm nghiên cứu có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn; đề nghị nhóm nghiên cứu cân nhắc, tiếp thu ý kiến để điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện các nội dung nghiên cứu tiếp theo của nhiệm vụ. Đặc biệt, Viện trưởng gửi lời cảm ơn GS. TS. Nguyễn Hữu Minh, PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê, TS. Triệu Thị Linh và các nhà khoa học đã đến tham dự, đóng góp tích cực cho toạ đàm.

      Cuối cùng, TS. Nguyễn Thị Hoa Mai - chủ nhiệm nhiệm vụ trân trọng cảm ơn những ý kiến chia sẻ, góp ý của các nhà khoa học. Các ý kiến này có giá trị quan trọng để nhiệm vụ triển khai các hoạt động trong thời gian tới.

Nguyễn Thị Huệ - Nguyễn Thị Hoa Mai