Giới thiệu đề tài cấp Bộ trọng điểm “Lý luận và thực tiễn xây dựng chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới”

Thứ Năm, 21/05/2026 09:46 SA

Đề tài cấp Bộ trọng điểm “Lý luận và thực tiễn xây dựng chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới” thuộc Chương trình trọng điểm cấp Bộ: “Xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam” của Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Đề tài do Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới chủ trì thực hiện từ tháng 6/2023 đến tháng 12/2024 và Tiến sĩ Bùi Thị Hương Trầm, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Nghiên cứu Hôn nhân và Gia đình là chủ nhiệm.

Chủ nhiệm TS. Bùi Thị Hương Trầm trình bày nội dung nghiên cứu của Đề tài

Mục tiêu tổng quát của đề tài là xác định nội dung lý luận và thực tiễn nhận diện chuẩn mực con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay và các yếu tố tác động, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Đề tài có các mục tiêu cụ thể như sau: 1) Xác định nội dung lý luận và thực tiễn phân tích về chuẩn mực con người và xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam; 2) Nhận diện chuẩn mực con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay; 3) Phân tích các yếu tố tác động đến chuẩn mực con người Việt Nam và 4) Những yêu cầu đặt ra đối với chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới và các định hướng giải pháp xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam.

Xây dựng con người Việt Nam thời kỳ đổi mới, phát triển, hội nhập có mối liên quan mật thiết với giữ gìn, phát huy giá trị gia đình Việt Nam, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị của quốc gia - dân tộc cũng như kết hợp nhuần nhuyễn những giá trị truyền thống với giá trị thời đại. Để thực hiện các mục tiêu đề ra, đề tài sử dụng các cách tiếp cận hệ thống, tiếp cận giá trị học và cách tiếp cận liên ngành.

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa khảo sát định lượng và thu thập thông tin định tính. Đề tài đã tiến hành khảo sát thực tiễn tại sáu tỉnh/thành phố trước sắp xếp, sáp nhập là Cao Bằng, Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên), Nghệ An, Đắk Lắk, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ. Đây là các tỉnh/thành đại diện cho sáu vùng với những đặc trưng về vị trí địa lý, lịch sử phát triển, các nhóm dân cư và các thành phần dân tộc đa dạng, giá trị văn hóa và con người. Mẫu khảo sát định lượng là 1.826 người và khảo sát định tính gồm 90 cuộc phỏng vấn sâu và 30 cuộc thảo luận nhóm.

Chuẩn mực đạo đức và chuẩn mực pháp lý được thể hiện qua 03 lĩnh vực giao tiếp hình thành nên các chuẩn mực chung tiêu biểu cho con người Việt Nam gồm: quan hệ gia đình, quan hệ cộng đồng và quan hệ xã hội. Đây cũng chính là ba hợp phần nghiên cứu chuẩn mực con người Việt Nam. Trong mỗi lĩnh vực như vậy lại hình thành các chuẩn mực nhỏ hơn. Đề tài khảo sát 36 chuẩn mực nhỏ tương ứng với 03 lĩnh vực (12 chuẩn mực nhỏ/mỗi lĩnh vực).

Nhóm công tác của Đề tài chụp ảnh kỷ niệm cùng cán bộ địa phương nơi khảo sát

Để tìm hiểu chuẩn mực con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, đề tài đã tập trung vào nhận diện chuẩn mực con người trong ba mối quan hệ như sau: 1) Chuẩn mực con người trong mối quan hệ gia đình; 2) Chuẩn mực con người trong mối quan hệ cộng đồng ; 3) Chuẩn mực con người trong mối quan hệ xã hội . Đồng thời, đề tài cũng đi sâu phân tích, nhận diện các hành vi lệch chuẩn xã hội trong các mối quan hệ gia đình, cộng đồng và xã hội.

Việc nhận diện và xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam cũng được đặt trong mối quan hệ với các yếu tố như: quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; biến đổi kinh tế - xã hội, toàn cầu hóa, cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yếu tố giáo dục gia đình.

Từ những yêu cầu đặt ra đối với chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới, đề tài đề xuất 09 chuẩn mực cốt lõi của con người Việt Nam thời kỳ mới, đó là: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo, hoà thuận với 36 biểu hiện cụ thể. Chuẩn mực cốt lõi con người Việt Nam thời kỳ mới cần thể hiện được sự gắn kết chặt chẽ, hài hòa, nhuần nhuyễn giữa chuẩn mực truyền thống và chuẩn mực hiện đại.

Hình ảnh một cuộc phỏng vấn sâu người dân địa phương

Quang cảnh một cuộc toạ đàm nhóm phụ nữ

Đề tài đã đề xuất ba nhóm giải pháp xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam đó là nhóm giải pháp thể chế, nhóm giải pháp tuyên truyền và nhóm giải pháp giáo dục, trong đó giải pháp thể chế là nhóm giải pháp cực kỳ quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi mạnh mẽ của nước ta với sự xuất hiện của nhiều hành vi lệch chuẩn, vi phạm pháp luật như tham nhũng, hối lộ, lãng phí, trốn thuế, bất chấp luật pháp bảo vệ lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ địa phương, lợi ích cá nhân, vi phạm luật pháp và các cam kết quốc tế. Trong bối cảnh mới, cần nghiên cứu, điều chỉnh các quy định luật pháp liên quan đến văn hóa ứng xử, chuẩn mực con người Việt Nam, tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn giữ gìn, phát triển được các chuẩn mực truyền thống. Các cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương cần tiếp tục nghiên cứu để đi tới thống nhất ban hành Bộ chuẩn mực ứng xử của con người Việt Nam thời kỳ mới.

Nhóm giải pháp tuyên truyền tập trung vào nâng cao nhận thức của người dân trong thực hiện các chuẩn mực, đưa chuẩn mực vào cuộc sống. Công tác tuyên truyền cần phải thực hiên thường xuyên, liên tục và rộng khắp trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Các tổ chức Đảng, chính quyền và các tổ chức chính trị xã hội các cấp, các ngành, các địa phương có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn người dân thực hiện chuẩn mực, xây dựng các mô hình tiêu biểu, gương điển hình, lồng ghép nội dung tuyên truyền chuẩn mực con người Việt Nam mới trong các chương trình mục tiêu quốc gia; xây dựng các đề án và kế hoạch phù hợp trong từng thời kỳ và từng địa phương trong việc thực hiện chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới dựa trên quan điểm định hướng của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước.

Đối với giải pháp về giáo dục, đây là giải pháp cơ bản và lâu dài, được nhiều thiết chế và tổ chức xã hội cùng phối hợp thực hiện. Việc đưa chuẩn mực vào cuộc sống phụ thuộc rất nhiều vào giải pháp giáo dục. Giải pháp giáo dục có nhiều ý nghĩa như giáo dục việc phát huy các chuẩn mực văn hóa ứng xử tốt đẹp của dân tộc, giáo dục việc loại bỏ những thói quen xấu, giáo dục việc tiếp thu các chuẩn mực mới. Giáo dục của gia đình cần phối kết hợp nhiều mặt, mang tính thực tiễn cao như trang bị kiến thức, kỹ năng cho cha mẹ để họ có những phương pháp và nội dung giáo dục phù hợp với hệ chuẩn mực mới của gia đình trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay. Đặc biệt, chú ý những nội dung chuẩn mực gắn với yêu cầu của xã hội mới, từ đó tiếp thu những chuẩn mực nhân văn mới và kế thừa những chuẩn mực tốt đẹp của gia đình Việt Nam truyền thống.