Cuốn sách “Đặc trưng và vai trò của tầng lớp trung lưu ở Việt Nam” do TS. Lê Kim Sa chủ biên được xuất bản dựa trên kết quả nghiên cứu của đề tài cấp Bộ cùng tên. Cuốn sách đã chỉ ra đặc trưng và vai trò của tầng lớp trung lưu nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Đây là một tài liệu nghiên cứu bổ sung cho những câu hỏi quan trọng liên quan tới mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong thời gian tới.

Nội dung cuốn sách được thể hiện trong 4 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý thuyết và khung phân tích về vai trò của tầng lớp trung lưu với tăng trưởng kinh tế. Nhóm tác giả đã phân tích các quan niệm về tầng lớp trung lưu trong lịch sử. Theo đó, tầng lớp trung lưu có thể được hiểu là tầng lớp có nhu cầu khá tương đồng về chất lượng cuộc sống với các yêu cầu khá đồng đều nhau về dịch vụ, y tế, giáo dục… với khả năng tiếp cận và hấp thụ thông tin, nhu cầu và khả năng phát triển bản thân, gia đình và xã hội. Tầng lớp trung lưu được xác định bởi một số tiêu chí như mức sống, địa vị kinh tế xã hội, việc sử dụng quyền lực chính trị và quân sự; các nhân tố thuộc về văn hóa và vốn văn hóa; sự đánh giá chủ quan của một người tự nhận mình thuộc thứ bậc hay tầng lớp nào trong xã hội. Nhóm tác giả cũng nêu các phương pháp đo lường tầng lớp trung lưu và khung phân tích về vai trò của tầng lớp này đối với tăng trưởng kinh tế và ứng dụng khung này vào trường hợp của Việt Nam.

Chương 2: Bối cảnh kinh tế xã hội thế giới và sự gia tăng tầng lớp trung lưu toàn cầu. Theo nhóm tác giả, bối cảnh kinh tế xã hội thế giới dẫn tới sự gia tăng tầng lớp trung lưu toàn cầu bao gồm: những xu hướng lớn của sự thịnh vượng chung; các trung tâm trọng lực toàn cầu thay đổi; cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ Tư đang định hình lại việc làm. Trên khắp thế giới, sự phát triển tầng lớp trung lưu có ý nghĩa quan trọng, kết nối với nền kinh tế toàn cầu ở nước ngoài và mở rộng các cơ hội tạo ra của cải vật chất ở trong nước.

Chương 3: Đặc trưng và vai trò của tầng lớp trung lưu đối với tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam. Theo nhóm tác giả, “tầng lớp trung lưu là tập hợp những hộ gia đình có mức thu nhập khá giả trong các tầng lớp xã hội, có điều kiện tinh thần- văn hóa ở mức trung bình của xã hội có cách ứng xử điều hòa giữa sản xuất với tiêu dùng, vật chất với tinh thần; có xu hướng phát triển về lượng và chất, và giữ vai trò trung hòa quá trình phân hóa xã hội cũng như sự phát triển năng động của kinh tế thị trường” [tr. 127].

Nhóm tác giả cũng phân tích quy mô và đặc trưng kinh tế xã hội của tầng lớp trung lưu Việt Nam. Sử dụng các phương pháp đo lường khác nhau như “chuẩn toàn cầu”, “gấp đôi ngưỡng nghèo”, “đa chiều” đều cho kết quả rằng tầng lớp trung lưu Việt Nam đã gia tăng mạnh mẽ về quy mô. Từ việc phân tích các báo cáo kinh doanh, nhóm tác giả cho thấy xu hướng tiêu dung của tầng lớp trung lưu Việt Nam. Họ đã quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, vệ sinh và an toàn của các sản phẩm được mua; ý thức về sức khỏe ngày càng chuyển thành hành động và chi tiêu; các sản phẩm điện tử, đồ dùng, quần áo thiết kế đắt tiền cũng được mua nhiều hơn; mức chi tiêu đầu tư cho trẻ em ngày càng tăng. Việc mở rộng của tầng lớp trung lưu được coi là một trong những động lực tăng trưởng kinh tế và kích thích tiêu dùng quan trọng nhất. Nhóm tác giả đã phân tích vai trò của tầng lớp trung lưu đối với tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam và chỉ ra cho thấy mối quan hệ giữa tỷ lệ nhóm trung lưu với sự gia tăng thu nhập bình quân đầu nghười là tuyến tính. Đồng thời, nhóm tác giả cũng cho thấy sự gia tăng của tầng lớp trung lưu cũng dẫn đến một số biến động về giá trị xã hội.

Chương 4: Một số quan điểm và kiến nghị chính sách. Nhóm tác giả đã nêu 5 quan điểm về sự phát triển và vai trò của tầng lớp trung lưu. Từ đó đưa ra 3 nhóm kiến nghị cho vấn đề này.

Năm quan điểm bao gồm: 1/Việt Nam cần có một chính sách phù hợp dành cho tầng lớp trung lưu đang ngày càng gia tăng; 2/Sự phát triển của tầng lớp trung lưu đòi hỏi có sự kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế và công bằng xã hội, trong đó ưu tiên hàng đầu là tăng tưởng kinh tế nhanh và bền vững; 3/Sự phát triển của tầng lớp trung lưu Việt Nam cũng đặt ra những đòi hỏi và nhu cầu đa dạng về văn hóa, giải trí, y tế và giáo dục; 4/Vì tầng lớp trung lưu của Việt Nam là tương đối mỏng nên chính phủ cần phải có những chính sách nhằm gia tăng quy mô của tầng lớp này cả về tương đối lẫn tuyệt đối; 5/Hệ thống chính sách hướng tới phát triển tầng lớp trung lưu sẽ là các chính sách nhằm phân bổ lại sản xuất, sắp xếp lại lao động nhằm hướng tới những kỹ năng cao hơn, nâng cao hiệu quả lao động của toàn nền kinh tế, từ đó bảo đảm hướng tới nâng cao đời sống người dân.

Ba nhóm kiến nghị bao gồm: kiến nghị liên quan tới thể chế, pháp luật; kiến nghị liên quan tới chính sách kinh tế - xã hội; kiến nghị liên quan tới thúc đẩy vai trò của tầng lớp trung lưu (bao gồm: tránh việc để tầng lớp trung lưu thành nhóm không được ưu tiên chính sách; tăng cường năng suất lao động và đầu tư vào cơ sở hạ tầng để duy trì tạo công ăn việc làm và tăng trưởng lương mà không mất khả năng cạnh tranh; cải thiện môi trường kinh doanh mạnh mẽ hơn nữa trong trung và dài hạn để thúc đẩy sự phát triển của các loại hình doanh nghiệp - nền tảng của tầng lớp trung lưu tạo thu nhập và việc làm trong xã hội; tạo khả năng chuyển đổi việc làm từ khu vực phi chính thức sang khu vực chính thức).

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Thu Hà