Cuốn sách Quan niệm và kỳ vọng của cha mẹ trong giáo dục con lứa tuổi trung học cơ sở là kết quả của đề tài nghiên cứu cấp Bộ cùng tên do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam giao cho Viện Tâm lý học thực hiện trong giai đoạn 2019-2020. Cuốn sách xem xét quan niệm và kỳ vọng của cha mẹ đối với con cái cùng phong cách giáo dục và cảm nhận hạnh phúc của họ sẽ cung cấp những hiểu biết cần thiết để cải thiện mối quan hệ cha mẹ - con cái, cách thức giáo dục phù hợp với con và sức khỏe tâm lý của hai thế hệ.

         Kết cấu cuốn sách được chia thành sáu chương:

       Chương 1. Những vấn đề chung. Trong chương này, các tác giả đưa ra tổng quan các công trình nghiên cứu về bốn vấn đề, đó là: Quan niệm về cha mẹ; Kỳ vọng của cha mẹ đối với con; Phong cách giáo dục trong gia đình; Cảm nhận hạnh phúc của cha mẹ và con. Các tác giả cũng thao tác hóa các khái niệm, đồng thời đưa ra phương pháp nghiên cứu, bao gồm thang đo, phương pháp, kỹ thuật phân tích và mẫu nghiên cứu.

        Chương 2. Quan niệm về một người cha/mẹ tốt và một người con tốt. Thông qua các câu hỏi nghiên cứu “Thế nào là một người con tốt, người cha mẹ tốt?”; “Cha mẹ hoàn hảo hay cha mẹ đủ tốt?”, các tác giả đưa ra quan niệm về một người con tốt, một người cha/mẹ tốt. Qua đó, các tác giả cung cấp kết quả chung và một số khác biệt theo các biến số nhân khẩu về các quan niệm này. Các tác giả cũng so sánh quan niệm của cha mẹ và của con về con trai trưởng thành và con gái trưởng thành.

       Chương 3. Kỳ vọng của cha mẹ đối với con. Các tác giả đưa ra các nhóm kỳ vọng của cha mẹ ở con hiện tại và tương lai, dựa trên các góc độ là nhìn từ cha mẹ và nhìn nhận từ con. Các kỳ vọng này được đưa ra để đánh giá dựa trên mức độ thực tế và mức độ tạo ra áp lực. Cũng trong chương này, các tác giả trình bày kết quả về giá trị cha mẹ coi trọng ở con, các phẩm chất cha mẹ mong đợi và giáo dục con, cũng như cách thức truyền tải các kỳ vọng của cha mẹ với con theo đánh giá từ cả phía cha mẹ và con.

        Chương 4. Phong cách làm cha mẹ. Nội dung chương thứ tư tập trung phân tích thống kê và trình bày kết quả nghiên cứu chung về phong cách làm cha mẹ. Các phong cách làm cha mẹ ở các nhóm khác nhau, giữa nhóm cha mẹ và con và giữa hai nhóm cha và mẹ đều được đưa ra để đối chiếu và so sánh.

       Chương 5. Cảm nhận hạnh phúc của cha mẹ và của con. Trong chương thứ năm của cuốn sách, các tác giả đề cập vấn đề sự hài lòng của cha mẹ với con ở tuổi học sinh trung học cơ sở và sự hài lòng của con lứa tuổi trung học cơ sở với chính bản thân. Qua đó, các tác giả trình bày mối tương quan giữa sự hài lòng của cha mẹ với con ở tuổi học sinh trung học cơ sở và sự hài lòng của các em với chính bản thân. Sự lo lắng của cha mẹ trong quá trình giáo dục con ở tuổi trung học cơ sở hiện nay cũng được nhắc đến trong chương này.

       Chương 6. Mối quan hệ giữa quan niệm, kỳ vọng, phong cách giáo dục và cảm nhận hạnh phúc. Trong chương cuối cùng, các tác giả nêu lên mối quan hệ giữa quan niệm và kỳ vọng của cha mẹ; mối quan hệ giữa quan niệm, kỳ vọng và phong cách làm cha mẹ; mối quan hệ giữa kỳ vọng mang tính mục tiêu giáo dục và phong cách làm cha mẹ; mối quan hệ giữa phong cách làm cha mẹ và sự hài lòng với con của cha mẹ.

       Các tác giả đi đến nhận định tổng quát: mối quan hệ giữa cha mẹ - con lứa tuổi trung học cơ sở khá tích cực và hài hòa, chủ yếu bao gồm các yếu tố thuận lợi cho sự phát triển của trẻ. Dựa trên kết quả này, các tác giả có một số kiến nghị, trong đó đề cập tới việc quan niệm và kỳ vọng “con ngoan, trò giỏi” theo truyền thống có những ưu thế nhất định, giúp cho mối quan hệ liên thế hệ ít xung đột hơn vì sự tuân thủ và nghe lời, hiếu thảo của con cái; nhưng trong bối cảnh phát triển đòi hỏi cá nhân phải tự lực, tự tin và độc lập hơn, cần để trẻ phát triển khả năng tư duy phản biện, tư duy độc lập và thể hiện điều đó với sự tôn trọng. Cha mẹ có thể có kỳ vọng ở mức độ khác nhau với con, quan trọng là kỳ vọng đó thực tế.

      Kết quả nghiên cứu về phong cách làm cha mẹ trong chuyên khảo này cũng như các nghiên cứu khác trên thế giới cho thấy, phong cách làm cha mẹ là một trong những hiện tượng tâm lý mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Cuốn sách cung cấp nhiều tri thức quý báu, có tính áp dụng thực tiễn cao đối với các bậc cha mẹ trong việc giáo dục con cái trong lứa tuổi trung học cơ sở.                         

Đặng Thị Quỳnh Anh