Cuốn sách chuyên khảo “Hành vi lệch chuẩn – Vi phạm pháp luật ảnh hưởng đến an toàn cộng đồng nông thôn: Phân tích từ hướng tiếp cận xã hội học pháp luật” của PGS.TS. Nguyễn Đức Chiện xác định mục tiêu làm rõ cơ sở lý luận liên quan đến an toàn cộng đồng nông thôn, đồng thời tìm hiểu thực trạng và lý giải nguyên nhân chi phối lệch chuẩn xã hội – vi phạm pháp luật ảnh hưởng đến an toàn cộng đồng nông thôn; trên cơ sở đó khái quát đóng góp lý luận của nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm can thiệp để giảm thiểu hành vi lệch chuẩn – vi phạm pháp luật, đảm bảo an toàn cho cuộc sống nhân dân, hướng đến phát triển bền vững cộng đồng nông thôn.

            Nội dung cuốn sách được chia thành ba chương:

            Chương 1: Cơ sở lý luận, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Trong chương này, tác giả đưa ra các khái niệm, cách tiếp cận liên ngành, tiếp cận xã hội học pháp luật và các lý thuyết liên quan được vận dụng trong giải thích các dữ liệu nghiên cứu. Tác giả thao tác hóa các khái niệm then chốt của nghiên cứu, triển khai và xây dựng khung phân tích với các khía cạnh liên quan đến chủ đề. Tác giả cũng trình bày phương pháp đánh giá nhanh nghiên cứu trường hợp ba xã thuộc ba tỉnh ở khu vực đồng bằng sông Hồng, những thuận lợi và hạn chế trong quá trình khảo sát đánh giá nhanh vào thời điển đại dịch Covid-19 diễn biến phức tạp.

            Chương 2: Thực trạng an toàn xã hội ở cộng đồng nông thôn nhìn từ hành vi lệch chuẩn – vi phạm pháp luật. Trong chương này, tác giả đưa ra các dẫn chứng và phân tích để khái quát về ảnh hưởng của tình hình lệch chuẩn xã hội – vi phạm pháp luật đến an toàn cuộc sống ở cộng đồng nông thôn hiện nay. Trong đó, các hành vi lệch chuẩn – vi phạm pháp luật liên quan đến sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hộ gia đình làm ô nhiễm môi trường sinh thái, gây mất an toàn. Hành vi bạo lực trong cộng đồng do tranh chấp về lợi ích kinh tế, giá trị văn hóa... trong nội bộ nhân dân, nội bộ nhóm gia đình, dòng họ làm phương hại đến sức khỏe, nhất là sức khỏe tinh thần. Các hành vi lệch chuẩn liên quan đến vấn nạn xã hội ở cộng đồng như lạm dụng rượu bia, tai nạn giao thông, nghiện hút, cờ bạc, mại dâm, trộm cắp, mê tín... gây mất an toàn là những vấn đề thu hút sự chú ý của xã hội. Các vấn đề xã hội này đã để lại nhiều hệ lụy trước mắt và lâu dài đối với sức khỏe thể chất, tinh thần, thậm chí là gây nguy hại đến tính mạng của nhân dân.

            Chương 3: Các nhóm nguyên nhân chi phối lệch chuẩn xã hội – vi phạm pháp luật ảnh hưởng đến an toàn xã hội ở cộng đồng nông thôn. Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ làm thay đổi mọi mặt đời sống xã hội, kinh tế, văn hóa, cải thiện điều kiện sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá trình này không chỉ tác động đến các chuẩn mực, giá trị, quan hệ xã hội mà còn làm thay đổi thiết chế và bản sắc mỗi cộng đồng nông thôn. Những chuyển biến ở cộng đồng nông thôn đương đại bao gồm cả chiều hướng tích cực và tiêu cực, được biểu hiện trong các tương tác xã hội khác nhau. Những hành vi lệch chuẩn ở mức độ vi phạm pháp luật do hạn chế về nhận thức, thiếu niềm tin về pháp luật đến nay vẫn tồn tại trong cộng đồng nông thôn. Tình trạng phạm pháp ngày càng có xu hướng trẻ hóa, gây bức xúc trong dư luận xã hội, ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội trong cộng đồng nông thôn.

            Trên cơ sở những phát hiện mang tính khám phá ban đầu về thực trạng lệch chuẩn – vi phạm pháp luật ảnh hưởng đến an toàn cộng đồng nông thôn, để giảm thiểu lệch chuẩn – vi phạm pháp luật ở cộng đồng nông thôn, tác giả đưa ra các hướng giải pháp quản lý phát triển bền vững, phát huy vai trò của các chủ thể trong cộng đồng, trách nhiệm của hệ thống cơ quan chức năng trong kiểm soát và quản lý phát triển xã hội nông thôn.

            Cuốn sách là tài liệu tham khảo hữu ích đối với sinh viên, học viên và giảng viên tham gia giảng dạy môn Xã hội học Pháp luật.

Đặng Thị Quỳnh Anh